Zadanie 33 — czerwiec 2015 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 32–34.

Uczniowie porównywali właściwości kwasowo-zasadowe i redukujące alkanali i kwasów

alkanowych na przykładzie aldehydu octowego i kwasu octowego. Za pomocą papierka

uniwersalnego zbadali odczyn wodnych roztworów tych związków, a dzięki przeprowadzeniu

próby Trommera – ich właściwości redukujące. Wyniki doświadczenia przedstawili

w poniższej tabeli.

Badany związek

Odczyn wodnego roztworu

Właściwości redukujące

aldehyd octowy

obojętny

tak

kwas octowy

kwasowy

nie

Na podstawie przebiegu doświadczenia sformułowali następujący wniosek ogólny na temat

odczynu i właściwości redukujących aldehydów i kwasów karboksylowych:

Alkanale nie ulegają w wodnych roztworach dysocjacji jonowej, ale mają właściwości

redukujące. Kwasy alkanowe ulegają w wodnych roztworach dysocjacji jonowej w sposób

charakterystyczny dla kwasów, ale nie mają właściwości redukujących.

Aby potwierdzić ten wniosek, przeprowadzili analogiczne doświadczenie dla aldehydu

mrówkowego i kwasu mrówkowego. Zaobserwowali, że:

Papierek uniwersalny zanurzony w formalinie (czyli wodnym roztworze aldehydu

mrówkowego) nie zmienił zabarwienia, a zanurzony w wodnym roztworze kwasu

mrówkowego zabarwił się na czerwono. W wyniku ogrzewania formaliny ze świeżo

strąconym wodorotlenkiem miedzi(II) w środowisku silnie zasadowym powstał ceglasty osad.

Taki sam efekt dało ogrzewanie świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) w środowisku

silnie zasadowym z roztworem kwasu mrówkowego.

Oceń, czy przebieg doświadczenia z udziałem aldehydu mrówkowego i kwasu mrówkowego potwierdził sformułowany przez uczniów ogólny wniosek na temat odczynu i właściwości redukujących alkanali i kwasów alkanowych. Odpowiedź uzasadnij.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozbij wniosek uczniów na twierdzenia o odczynie i o właściwościach redukujących.

Podpowiedź 2

Kwas mrówkowy jest kontrprzykładem dla twierdzenia o braku redukcji przez wszystkie kwasy alkanowe. Pozostałe obserwacje są zgodne z wcześniejszym opisem.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij, że odczyny i redukcja przez aldehyd zostały potwierdzone, lecz uogólnienie dotyczące wszystkich kwasów alkanowych nie. Nie zastępuj go przeciwnym uogólnieniem.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przebieg doświadczenia (z udziałem aldehydu i kwasu mrówkowego) potwierdził

(sformułowany przez uczniów ogólny) wniosek na temat odczynu wodnych roztworów

alkanali i kwasów alkanowych oraz na temat właściwości redukujących alkanali, a zaprzeczył

(ich ogólnemu) wnioskowi o właściwościach redukujących kwasów alkanowych.

Obojętny odczyn roztworu metanalu potwierdził fakt, że alkanale nie ulegają w roztworach

wodnych dysocjacji jonowej. Pozytywny wynik próby Trommera dla tego związku

potwierdza fakt, że alkanale mają właściwości redukujące.

Kwasowy odczyn roztworu kwasu mrówkowego potwierdził fakt, że kwasy alkanowe

w wodnych roztworach ulegają dysocjacji jonowej w sposób charakterystyczny dla kwasów.

Pozytywny wynik próby Trommera dla tego związku zaprzecza twierdzeniu, że kwasy

alkanowe nie mają właściwości redukujących.

Zasady oceniania

1 p. – poprawna odpowiedź uwzględniająca fakt, że doświadczenie częściowo

potwierdza sformułowany wniosek ogólny, a częściowo go nie potwierdza, oraz

poprawne uzasadnienie

lub

poprawna odpowiedź uwzględniająca fakt, że doświadczenie nie potwierdza

sformułowanego wniosku ogólnego oraz poprawne uzasadnienie

0 p. – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Nowe doświadczenie potwierdza obserwacje dotyczące odczynu: metanal ma w zadanym modelu roztwór obojętny, a kwas mrówkowy kwasowy. Potwierdza też właściwości redukujące badanego aldehydu. Jednocześnie dodatnia próba Trommera dla kwasu mrówkowego obala ogólne twierdzenie, że kwasy alkanowe nie redukują odczynnika.

Jeden kontrprzykład wystarcza do odrzucenia takiego uniwersalnego wniosku. Nie oznacza to jednak, że teraz wszystkie kwasy alkanowe należy uznać za redukujące. Odpowiedź musi oddzielić części potwierdzone od części zakwestionowanej, zamiast ocenić cały złożony wniosek jednym nieuzasadnionym słowem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przebieg doświadczenia (z udziałem aldehydu i kwasu mrówkowego) potwierdził

(sformułowany przez uczniów ogólny) wniosek na temat odczynu wodnych roztworów

alkanali i kwasów alkanowych oraz na temat właściwości redukujących alkanali, a zaprzeczył

(ich ogólnemu) wnioskowi o właściwościach redukujących kwasów alkanowych.

Obojętny odczyn roztworu metanalu potwierdził fakt, że alkanale nie ulegają w roztworach

wodnych dysocjacji jonowej. Pozytywny wynik próby Trommera dla tego związku

potwierdza fakt, że alkanale mają właściwości redukujące.

Kwasowy odczyn roztworu kwasu mrówkowego potwierdził fakt, że kwasy alkanowe

w wodnych roztworach ulegają dysocjacji jonowej w sposób charakterystyczny dla kwasów.

Pozytywny wynik próby Trommera dla tego związku zaprzecza twierdzeniu, że kwasy

alkanowe nie mają właściwości redukujących.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_06_dodatkowy_33

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania