Źródło
Informacja do zadań 32–34.
Uczniowie porównywali właściwości kwasowo-zasadowe i redukujące alkanali i kwasów
alkanowych na przykładzie aldehydu octowego i kwasu octowego. Za pomocą papierka
uniwersalnego zbadali odczyn wodnych roztworów tych związków, a dzięki przeprowadzeniu
próby Trommera – ich właściwości redukujące. Wyniki doświadczenia przedstawili
w poniższej tabeli.
Badany związek | Odczyn wodnego roztworu | Właściwości redukujące |
|---|---|---|
aldehyd octowy | obojętny | tak |
kwas octowy | kwasowy | nie |
Na podstawie przebiegu doświadczenia sformułowali następujący wniosek ogólny na temat
odczynu i właściwości redukujących aldehydów i kwasów karboksylowych:
Alkanale nie ulegają w wodnych roztworach dysocjacji jonowej, ale mają właściwości
redukujące. Kwasy alkanowe ulegają w wodnych roztworach dysocjacji jonowej w sposób
charakterystyczny dla kwasów, ale nie mają właściwości redukujących.
Aby potwierdzić ten wniosek, przeprowadzili analogiczne doświadczenie dla aldehydu
mrówkowego i kwasu mrówkowego. Zaobserwowali, że:
Papierek uniwersalny zanurzony w formalinie (czyli wodnym roztworze aldehydu
mrówkowego) nie zmienił zabarwienia, a zanurzony w wodnym roztworze kwasu
mrówkowego zabarwił się na czerwono. W wyniku ogrzewania formaliny ze świeżo
strąconym wodorotlenkiem miedzi(II) w środowisku silnie zasadowym powstał ceglasty osad.
Taki sam efekt dało ogrzewanie świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) w środowisku
silnie zasadowym z roztworem kwasu mrówkowego.
Oceń, czy przebieg doświadczenia z udziałem aldehydu mrówkowego i kwasu mrówkowego potwierdził sformułowany przez uczniów ogólny wniosek na temat odczynu i właściwości redukujących alkanali i kwasów alkanowych. Odpowiedź uzasadnij.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozbij wniosek uczniów na twierdzenia o odczynie i o właściwościach redukujących.
Podpowiedź 2
Kwas mrówkowy jest kontrprzykładem dla twierdzenia o braku redukcji przez wszystkie kwasy alkanowe. Pozostałe obserwacje są zgodne z wcześniejszym opisem.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij, że odczyny i redukcja przez aldehyd zostały potwierdzone, lecz uogólnienie dotyczące wszystkich kwasów alkanowych nie. Nie zastępuj go przeciwnym uogólnieniem.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przebieg doświadczenia (z udziałem aldehydu i kwasu mrówkowego) potwierdził
(sformułowany przez uczniów ogólny) wniosek na temat odczynu wodnych roztworów
alkanali i kwasów alkanowych oraz na temat właściwości redukujących alkanali, a zaprzeczył
(ich ogólnemu) wnioskowi o właściwościach redukujących kwasów alkanowych.
Obojętny odczyn roztworu metanalu potwierdził fakt, że alkanale nie ulegają w roztworach
wodnych dysocjacji jonowej. Pozytywny wynik próby Trommera dla tego związku
potwierdza fakt, że alkanale mają właściwości redukujące.
Kwasowy odczyn roztworu kwasu mrówkowego potwierdził fakt, że kwasy alkanowe
w wodnych roztworach ulegają dysocjacji jonowej w sposób charakterystyczny dla kwasów.
Pozytywny wynik próby Trommera dla tego związku zaprzecza twierdzeniu, że kwasy
alkanowe nie mają właściwości redukujących.
Zasady oceniania
1 p. – poprawna odpowiedź uwzględniająca fakt, że doświadczenie częściowo
potwierdza sformułowany wniosek ogólny, a częściowo go nie potwierdza, oraz
poprawne uzasadnienie
lub
poprawna odpowiedź uwzględniająca fakt, że doświadczenie nie potwierdza
sformułowanego wniosku ogólnego oraz poprawne uzasadnienie
0 p. – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Nowe doświadczenie potwierdza obserwacje dotyczące odczynu: metanal ma w zadanym modelu roztwór obojętny, a kwas mrówkowy kwasowy. Potwierdza też właściwości redukujące badanego aldehydu. Jednocześnie dodatnia próba Trommera dla kwasu mrówkowego obala ogólne twierdzenie, że kwasy alkanowe nie redukują odczynnika.
Jeden kontrprzykład wystarcza do odrzucenia takiego uniwersalnego wniosku. Nie oznacza to jednak, że teraz wszystkie kwasy alkanowe należy uznać za redukujące. Odpowiedź musi oddzielić części potwierdzone od części zakwestionowanej, zamiast ocenić cały złożony wniosek jednym nieuzasadnionym słowem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Przebieg doświadczenia (z udziałem aldehydu i kwasu mrówkowego) potwierdził
(sformułowany przez uczniów ogólny) wniosek na temat odczynu wodnych roztworów
alkanali i kwasów alkanowych oraz na temat właściwości redukujących alkanali, a zaprzeczył
(ich ogólnemu) wnioskowi o właściwościach redukujących kwasów alkanowych.
Obojętny odczyn roztworu metanalu potwierdził fakt, że alkanale nie ulegają w roztworach
wodnych dysocjacji jonowej. Pozytywny wynik próby Trommera dla tego związku
potwierdza fakt, że alkanale mają właściwości redukujące.
Kwasowy odczyn roztworu kwasu mrówkowego potwierdził fakt, że kwasy alkanowe
w wodnych roztworach ulegają dysocjacji jonowej w sposób charakterystyczny dla kwasów.
Pozytywny wynik próby Trommera dla tego związku zaprzecza twierdzeniu, że kwasy
alkanowe nie mają właściwości redukujących.