Twardość przemijająca wody jest wywołana obecnością jonów wodorowęglanowych. Ich
obecność można stwierdzić za pomocą roztworu siarczanu(VI) żelaza(II). Po dodaniu
do wody zawierającej jony wodorowęglanowe świeżo sporządzonego, nasyconego roztworu
siarczanu(VI) żelaza(II) obserwuje się proces zachodzący w trzech etapach. W etapie I
obserwujemy zmętnienie wywołane powstaniem węglanu żelaza(II). W etapie II na skutek
hydrolizy węglanu żelaza(II) powstaje biały wodorotlenek żelaza(II). W etapie III zachodzi
natychmiastowe utlenienie wodorotlenku żelaza(II) do pomarańczowobrązowego
wodorotlenku żelaza(III), a powstający osad opada na dno naczynia.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w etapie I oraz w formie cząsteczkowej równania reakcji zachodzących w etapach II i III procesu wykrywania jonów wodorowęglanowych w wodzie.
Etap I: …
Etap II: …
Etap III: …
Uwaga redakcyjna. Twardość węglanowa jest związana przede wszystkim z jonami wapnia i magnezu. Przedstawione reakcje wykrywają jony wodorowęglanowe.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel strącanie węglanu, jego hydrolizę i późniejsze utlenianie. Nie wszystkie etapy są reakcjami redoks.
Podpowiedź 2
W I uwzględnij CO2 i H2O obok FeCO3. W II żelazo zachowuje stopień utlenienia +II.
Podpowiedź 3
W III zbilansuj 4Fe(OH)2 + O2 + 2H2O → 4Fe(OH)3. Sprawdź, czy I jest zapisany jonowo, a II i III cząsteczkowo.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
3 pkt – poprawne napisanie trzech równań reakcji
2 pkt – poprawne napisanie dwóch równań reakcji
1 pkt – poprawne napisanie jednego równania reakcji
0 pkt – błędne napisanie trzech równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne
współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Każdy etap opisuje inny proces, dlatego równania tworzymy osobno. W I dwa jony wodorowęglanowe reagują z Fe2+, dając FeCO3, CO2 i wodę; suma ładunków po obu stronach wynosi zero. W II węglan ulega hydrolizie do Fe(OH)2 i CO2, bez zmiany stopnia utlenienia żelaza.
W III tlen z powietrza utlenia żelazo z +II do +III; potrzebne są też cząsteczki wody. Współczynniki tego etapu wynoszą 4:1:2:4. Tylko etap I zapisujemy jonowo skrócony, a etapy II i III cząsteczkowo, zgodnie z poleceniem.
Uwaga redakcyjna. Twardość węglanowa wiąże się przede wszystkim z jonami Ca²⁺ i Mg²⁺ obecnymi w wodzie w układzie węglanowym. Reakcje w zadaniu wykazują obecność wodorowęglanów. Same w sobie nie oznaczają zawartości wapnia ani magnezu.