W cząsteczce pewnego związku organicznego stosunek liczby atomów węgla, wodoru
i tlenu wynosi 1 : 2 : 1, natomiast masa molowa tego związku jest równa 90 g · mol−1.
Poniżej podano dwie dodatkowe informacje dotyczące opisanego związku.
1. W jego cząsteczce można wyróżnić dwie różne grupy funkcyjne, a w roztworze wodnym
związek ten dysocjuje z odszczepieniem jonu wodorowego.
2. Jego cząsteczka jest chiralna.
Ustal, czy do narysowania wzoru półstrukturalnego (grupowego) opisanego związku organicznego należy wykorzystać informacje 1. i 2. W tym celu uzupełnij zdania I–III.
Podkreśl wybrany zwrot w każdym nawiasie, uzasadnij swoje stanowisko i napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tego związku.
I Do ustalenia wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku (należy wykorzystać
informację 1. / nie trzeba wykorzystywać informacji 1.), ponieważ …
II Do ustalenia wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku (należy wykorzystać
informację 2. / nie trzeba wykorzystywać informacji 2.), ponieważ …
III Opisany związek ma wzór półstrukturalny (grupowy): …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw wyznacz wzór rzeczywisty z proporcji atomów i masy molowej. Sprawdź, czy sam wzór sumaryczny jednoznacznie określa budowę.
Podpowiedź 2
Wzór C3H6O3 dopuszcza różne związki. Informacja o kwasowości i dwóch grupach funkcyjnych kieruje do hydroksykwasów.
Podpowiedź 3
Porównaj kwas 2-hydroksypropanowy z 3-hydroksypropanowym pod kątem chiralności. Wykaż potrzebę obu informacji i narysuj właściwy izomer.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

występuje izomeria (i informacja ta pozwala na zawężenie liczby rozpatrywanych związków,
które spełniają warunki zadania).

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech zdań
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań
0 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania, inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stosunek atomów daje wzór empiryczny CH2O o masie 30 g/mol. Masa molowa 90 g/mol oznacza więc wzór rzeczywisty C3H6O3. Sam wzór sumaryczny nie ustala połączeń atomów, dlatego potrzebna jest informacja 1 o grupach funkcyjnych i kwasowości.
Pozwala ona rozważyć hydroksykwasy. Nadal możliwe są różne położenia grupy hydroksylowej, więc konieczna jest również informacja 2 o chiralności. Kwas 2-hydroksypropanowy ma atom węgla połączony z czterema różnymi podstawnikami, a izomer 3-hydroksylowy nie ma takiego centrum. Trzeba wykorzystać obie informacje i uzasadnić każdą decyzję.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

występuje izomeria (i informacja ta pozwala na zawężenie liczby rozpatrywanych związków,
które spełniają warunki zadania).
