Zadanie 23.2 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 23.

Cząsteczka dwufunkcyjnego, nasyconego związku organicznego X zawiera cztery atomy węgla. Obie grupy funkcyjne tego związku mogą reagować z sodem, ale tylko jedna z nich reaguje z wodorotlenkiem sodu. W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów dichromianowych(VI) w obecności jonów H+ otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze

Wzór półstrukturalny kwasu bursztynowego.

Na podstawie: M.B. Smith, March’s Advanced Organic Chemistry, Nowy Jork 2020.

Kwas bursztynowy ogrzewany w wysokiej temperaturze ulega dehydratacji. Podczas tej reakcji jedna cząsteczka kwasu traci jedną cząsteczkę wody, a powstały produkt jest cząsteczką cykliczną.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) produktu dehydratacji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zidentyfikuj dwie grupy, które mogą utworzyć cykl.

Podpowiedź 2

Usuń jedną cząsteczkę wody z dwóch grup karboksylowych.

Podpowiedź 3

Policz atomy pięcioczłonowego pierścienia i zachowaj oba wiązania karbonylowe.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawne wzory produktu dehydratacji kwasu bursztynowego według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dehydratacja oznacza odszczepienie cząsteczki wody, ale nie zawsze prowadzi do wiązania podwójnego węgiel–węgiel. Kwas bursztynowy ma dwie grupy karboksylowe, które mogą połączyć się wewnątrz jednej cząsteczki. Z jednej grupy odchodzi fragment hydroksylowy, z drugiej wodór, a pomiędzy ich atomami karbonylowymi pozostaje mostek tlenowy.

Powstaje pięcioczłonowy bezwodnik bursztynowy zawierający dwa atomy węgla grup karbonylowych, dwa węgle łańcucha i jeden tlen pierścieniowy. Dwa tleny karbonylowe pozostają poza pierścieniem. Sprawdź, czy względem substratu usunąłeś dokładnie jedną wodę i czy każdy węgiel zachował cztery wiązania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawne wzory produktu dehydratacji kwasu bursztynowego według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_23.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania