Zadanie 23.1 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 23.

Cząsteczka dwufunkcyjnego, nasyconego związku organicznego X zawiera cztery atomy węgla. Obie grupy funkcyjne tego związku mogą reagować z sodem, ale tylko jedna z nich reaguje z wodorotlenkiem sodu. W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów dichromianowych(VI) w obecności jonów H+ otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze

Wzór półstrukturalny kwasu bursztynowego.

Na podstawie: M.B. Smith, March’s Advanced Organic Chemistry, Nowy Jork 2020.

Wśród izomerów związku X zawierających dwie grupy funkcyjne i prosty łańcuch węglowy istnieją takie dwa, których cząsteczki są chiralne. W cząsteczkach jednego z nich grupy funkcyjne nie są połączone z tym samym atomem węgla.

Uzupełnij tabelę. Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) związku X oraz opisanego izomeru związku X. Następnie napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji opisanego izomeru związku X z wodorotlenkiem sodu. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Wzór związku XWzór opisanego izomeru związku X
  

Równanie reakcji opisanego izomeru związku X z wodorotlenkiem sodu: ……………………………

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj grupy na podstawie ich reakcji z sodem i NaOH.

Podpowiedź 2

Odtwórz X z produktu utlenienia, zachowując cztery atomy węgla.

Podpowiedź 3

Znajdź chiralny izomer i zobojętnij wyłącznie jego grupę kwasową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzory związku X i opisanego izomeru oraz równanie jego reakcji z NaOH według CKE.

Zasady oceniania

3 pkt – poprawne wykonanie trzech czynności spośród wymienionych:

  • napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego związku X
  • napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego izomeru związku X
  • napisanie poprawnego równania izomeru związku X z NaOH.

2 pkt – poprawne wykonanie dwóch dowolnych czynności spośród wymaganych do uzyskania 3 pkt.

1 pkt – poprawne wykonanie jednej dowolnej czynności spośród wymaganych do uzyskania 3 pkt.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Reakcja obu grup funkcyjnych z sodem wskazuje obecność wodoru zdolnego do zastąpienia przez metal. Tylko jedna grupa reaguje z NaOH, co odpowiada parze grup: alkoholowej i karboksylowej. Utlenienie do kwasu bursztynowego pokazuje, że X jest kwasem 4-hydroksybutanowym: końcowa grupa alkoholowa utlenia się do drugiej grupy karboksylowej.

Poszukiwany chiralny izomer z grupami przy różnych węglach to kwas 3-hydroksybutanowy. Jego węgiel z grupą hydroksylową ma cztery różne podstawniki. W reakcji z NaOH zobojętnieniu ulega grupa karboksylowa, a alkoholowa pozostaje bez zmiany; powstają sól i woda. Zachowaj prosty, czterowęglowy szkielet.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzory związku X i opisanego izomeru oraz równanie jego reakcji z NaOH według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_23.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania