Zadanie 19.2 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 19.–20.

Reakcja Hecka jest stosowana do łączenia cząsteczek dwóch różnych związków organicznych z utworzeniem nowego wiązania węgiel – węgiel. Jednym z substratów tej reakcji jest halogenopochodna węglowodoru aromatycznego (halogenek arylu), a drugim – związek nienasycony z podwójnym wiązaniem przy skrajnym atomie węgla. W odpowiednich warunkach reakcja przebiega zgodnie z równaniem:

Ogólny schemat reakcji Hecka z oznaczeniem halogenu X jako Br lub I.

W jednym z etapów produkcji leku przeciwzapalnego – naproksenu – stosuje się reakcję Hecka. W jej wyniku powstaje związek Q, którego wzór przedstawiono poniżej.

Wzór związku Q; atomy węgla oznaczone literami a i b.

Na podstawie: B. Cornils, W.A. Herrmann, Applied Homogeneous Catalysis with Organometallic Compounds, Weinheim 2002.

Uzupełnij tabelę. Wpisz formalne stopnie utlenienia oraz typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomów węgla oznaczonych we wzorze związku Q literami a i b.

Atom węglaStopień utlenieniaTyp hybrydyzacji
a  
b  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oceń oddzielnie wiązania każdego zaznaczonego atomu.

Podpowiedź 2

Wiązania węgiel–węgiel nie zmieniają stopnia utlenienia węgla.

Podpowiedź 3

Policz obszary wiązań sigma i rozpoznaj geometrię atomów przy wiązaniu podwójnym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Atom węglaStopień utlenieniaTyp hybrydyzacji
a−I albo −1sp2
b0sp2

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla w dwóch związkach.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli ALBO poprawne uzupełnienie jednej kolumny tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Uwaga redakcyjna. W opisie cząsteczki chodzi o dwa atomy w jednej cząsteczce.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stopień utlenienia węgla wyznaczamy lokalnie, analizując jego wiązania. Wiązania z innymi atomami węgla nie wnoszą różnicy, wiązanie z wodorem obniża stopień utlenienia o jeden, a z bardziej elektroujemnym atomem go podwyższa. Trzeba uwzględnić również krotność wiązania.

Dla oznaczonych atomów wynik wynosi −I dla a oraz 0 dla b. Oba atomy należą do układu wiązania podwójnego i mają po trzy obszary wiązań sigma, dlatego wykazują hybrydyzację sp². Wiązanie podwójne jest jednym kierunkiem przestrzennym, nie dwoma osobnymi obszarami hybrydyzacji. Rozpoznanie hybrydyzacji i wyliczenie stopnia utlenienia wykonujemy niezależnie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Atom węglaStopień utlenieniaTyp hybrydyzacji
a−I albo −1sp2
b0sp2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_19.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania