Źródło
Informacja do zadań 19.–20.
Reakcja Hecka jest stosowana do łączenia cząsteczek dwóch różnych związków organicznych z utworzeniem nowego wiązania węgiel – węgiel. Jednym z substratów tej reakcji jest halogenopochodna węglowodoru aromatycznego (halogenek arylu), a drugim – związek nienasycony z podwójnym wiązaniem przy skrajnym atomie węgla. W odpowiednich warunkach reakcja przebiega zgodnie z równaniem:

W jednym z etapów produkcji leku przeciwzapalnego – naproksenu – stosuje się reakcję Hecka. W jej wyniku powstaje związek Q, którego wzór przedstawiono poniżej.

Na podstawie: B. Cornils, W.A. Herrmann, Applied Homogeneous Catalysis with Organometallic Compounds, Weinheim 2002.
Uzupełnij tabelę. Wpisz formalne stopnie utlenienia oraz typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomów węgla oznaczonych we wzorze związku Q literami a i b.
| Atom węgla | Stopień utlenienia | Typ hybrydyzacji |
|---|---|---|
| a | ||
| b |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oceń oddzielnie wiązania każdego zaznaczonego atomu.
Podpowiedź 2
Wiązania węgiel–węgiel nie zmieniają stopnia utlenienia węgla.
Podpowiedź 3
Policz obszary wiązań sigma i rozpoznaj geometrię atomów przy wiązaniu podwójnym.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Atom węgla | Stopień utlenienia | Typ hybrydyzacji |
|---|---|---|
| a | −I albo −1 | sp2 |
| b | 0 | sp2 |
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla w dwóch związkach.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli ALBO poprawne uzupełnienie jednej kolumny tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Uwaga redakcyjna. W opisie cząsteczki chodzi o dwa atomy w jednej cząsteczce.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stopień utlenienia węgla wyznaczamy lokalnie, analizując jego wiązania. Wiązania z innymi atomami węgla nie wnoszą różnicy, wiązanie z wodorem obniża stopień utlenienia o jeden, a z bardziej elektroujemnym atomem go podwyższa. Trzeba uwzględnić również krotność wiązania.
Dla oznaczonych atomów wynik wynosi −I dla a oraz 0 dla b. Oba atomy należą do układu wiązania podwójnego i mają po trzy obszary wiązań sigma, dlatego wykazują hybrydyzację sp². Wiązanie podwójne jest jednym kierunkiem przestrzennym, nie dwoma osobnymi obszarami hybrydyzacji. Rozpoznanie hybrydyzacji i wyliczenie stopnia utlenienia wykonujemy niezależnie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Atom węgla | Stopień utlenienia | Typ hybrydyzacji |
|---|---|---|
| a | −I albo −1 | sp2 |
| b | 0 | sp2 |