Jon CO32− reaguje z cząsteczką wody zgodnie z równaniem:
Równowagę tej reakcji opisuje stała dysocjacji zasadowej Kb wyrażona równaniem:
Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej jonu HCO3− i stałej dysocjacji zasadowej sprzężonej z nim zasady CO32− jest równy iloczynowi jonowemu wody:
W temperaturze 25 °C iloczyn jonowy wody wynosi Kw = 1,00 · 10−14.
Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022; Z. Galus (red.), Ćwiczenia rachunkowe z chemii analitycznej, Warszawa 2013.
Oblicz pH – w temperaturze 25 °C – roztworu K2CO3 o stężeniu molowym równym 0,10 mol · dm−3. W obliczeniach pomiń drugi etap dysocjacji zasadowej.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaż kwas sprzężony z jonem węglanowym.
Podpowiedź 2
Oblicz Kb z iloczynu jonowego wody i odpowiedniej wartości Ka.
Podpowiedź 3
Zapisz równanie dla x = [OH⁻], oblicz pOH i dopiero potem pH.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.
Sposób bez uproszczenia:
Sposób z uproszczeniem:
CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.
Zasady oceniania
- 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wartości pH.
- 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego ALBO zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wartości stężenia jonów OH−.
- 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Uwaga 1.: Sprawdzenie stosowalności wzoru uproszczonego nie jest wymagane.
Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Węglan jest zasadą Brønsteda: przyjmuje proton od wody, wytwarzając jony wodorotlenkowe. Jego sprzężonym kwasem jest jon wodorowęglanowy, dlatego używamy drugiej stałej dysocjacji kwasu węglowego, nie pierwszej. Z zależności Kb = Kw/Ka₂ otrzymujemy około 2,14·10⁻⁴.
Jeśli x oznacza stężenie OH⁻, to Kb = x²/(0,10−x). Rozwiązanie daje x około 4,52·10⁻³ mol·dm⁻³, pOH około 2,34 i pH około 11,66, czyli 11,7. Przybliżenie mianownika do 0,10 prowadzi do podobnego zaokrąglonego wyniku. Zasadowość soli wynika z hydrolizy anionu, a nie z obecności potasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.
Sposób bez uproszczenia:
Sposób z uproszczeniem:
CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.