Zadanie 13 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jon CO32− reaguje z cząsteczką wody zgodnie z równaniem:

CO32− + H2O ⇌ HCO3− + OH−

Równowagę tej reakcji opisuje stała dysocjacji zasadowej Kb wyrażona równaniem:

Kb = ([HCO3−] · [OH−]) / [CO32−]

Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej jonu HCO3− i stałej dysocjacji zasadowej sprzężonej z nim zasady CO32− jest równy iloczynowi jonowemu wody:

Ka · Kb = Kw

W temperaturze 25 °C iloczyn jonowy wody wynosi Kw = 1,00 · 10−14.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022; Z. Galus (red.), Ćwiczenia rachunkowe z chemii analitycznej, Warszawa 2013.

Oblicz pH – w temperaturze 25 °C – roztworu K2CO3 o stężeniu molowym równym 0,10 mol · dm−3. W obliczeniach pomiń drugi etap dysocjacji zasadowej.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż kwas sprzężony z jonem węglanowym.

Podpowiedź 2

Oblicz Kb z iloczynu jonowego wody i odpowiedniej wartości Ka.

Podpowiedź 3

Zapisz równanie dla x = [OH⁻], oblicz pOH i dopiero potem pH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.

Kb2 = Kw/Ka2 ≈ 2,14 · 10−4

Sposób bez uproszczenia:

Kb2 = x2/(0,1 − x); [OH−] = x ≈ 4,52 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,34; pH ≈ 11,66 ≈ 11,7

Sposób z uproszczeniem:

x = √(Kb2 · 0,1) ≈ 4,63 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,33; pH ≈ 11,67 ≈ 11,7

CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.

Zasady oceniania

  • 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wartości pH.
  • 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego ALBO zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wartości stężenia jonów OH−.
  • 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Uwaga 1.: Sprawdzenie stosowalności wzoru uproszczonego nie jest wymagane.

Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Węglan jest zasadą Brønsteda: przyjmuje proton od wody, wytwarzając jony wodorotlenkowe. Jego sprzężonym kwasem jest jon wodorowęglanowy, dlatego używamy drugiej stałej dysocjacji kwasu węglowego, nie pierwszej. Z zależności Kb = Kw/Ka₂ otrzymujemy około 2,14·10⁻⁴.

Jeśli x oznacza stężenie OH⁻, to Kb = x²/(0,10−x). Rozwiązanie daje x około 4,52·10⁻³ mol·dm⁻³, pOH około 2,34 i pH około 11,66, czyli 11,7. Przybliżenie mianownika do 0,10 prowadzi do podobnego zaokrąglonego wyniku. Zasadowość soli wynika z hydrolizy anionu, a nie z obecności potasu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.

Kb2 = Kw/Ka2 ≈ 2,14 · 10−4

Sposób bez uproszczenia:

Kb2 = x2/(0,1 − x); [OH−] = x ≈ 4,52 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,34; pH ≈ 11,66 ≈ 11,7

Sposób z uproszczeniem:

x = √(Kb2 · 0,1) ≈ 4,63 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,33; pH ≈ 11,67 ≈ 11,7

CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania