Zadanie 11.1 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

W celu oznaczenia stężenia określonych jonów w roztworze należy strącić je całkowicie w postaci trudno rozpuszczalnego osadu, który po odsączeniu suszy się i praży do uzyskania stałej masy. Tę metodę stosuje się m.in. w oznaczaniu zawartości jonów żelaza(III) w badanej próbce.

W wyniku reakcji strącania jonów Fe3+ za pomocą nadmiaru jonów wodorotlenkowych z roztworu wydziela się uwodniony tlenek żelaza(III):

2Fe3+ + 6OH− → Fe2O3 · 3H2O ↓

Wyodrębniony ilościowo osad praży się w temperaturze ok. 1000 °C do uzyskania bezwodnego Fe2O3.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022.

Aby oznaczyć stężenie jonów żelaza(III), z próbki roztworu o objętości 100 cm3 całkowicie strącono uwodniony tlenek żelaza(III). Osad wyodrębniono ilościowo, przeniesiono do tygla i prażono do uzyskania stałej masy tlenku żelaza(III), równej 0,040 g.

Oblicz stężenie molowe jonów żelaza(III) w badanym roztworze.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz masę otrzymanego tlenku na mole.

Podpowiedź 2

Ustal, ile moli żelaza przypada na jeden mol tlenku.

Podpowiedź 3

Podziel liczbę moli jonów przez objętość próbki w dm³.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE:

n(Fe2O3) = 0,040 / 159,7 ≈ 0,00025 mol
n(Fe3+) = 2 · 0,00025 = 0,0005 mol
c(Fe3+) = 0,0005 / 0,1 = 0,005 mol · dm−3

Zasady oceniania

  • 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku z poprawną jednostką.
  • 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB podanie wyniku z inną jednostką.
  • ALBO 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzące do poprawnej liczby moli jonów żelaza(III), ale brak wartości albo niepoprawna wartość stężenia jonów żelaza(III) w próbce.
  • 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Prażenie usuwa wodę z osadu i pozwala zważyć produkt o znanym składzie. Z masy 0,040 g tlenku żelaza(III) otrzymujemy około 2,5·10⁻⁴ mola tlenku, dzieląc przez 159,7 g·mol⁻¹. Każda jego jednostka zawiera dwa atomy żelaza, więc pierwotna próbka miała około 5,0·10⁻⁴ mola jonów żelaza(III).

Objętość 100 cm³ to 0,100 dm³; stężenie wynosi więc około 0,005 mol·dm⁻³. Współczynnik dwa wynika ze wzoru tlenku, a nie z ładunku jonów. Najczęstsze pomyłki to pominięcie tego współczynnika oraz użycie centymetrów sześciennych bez przeliczenia jednostek.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE:

n(Fe2O3) = 0,040 / 159,7 ≈ 0,00025 mol
n(Fe3+) = 2 · 0,00025 = 0,0005 mol
c(Fe3+) = 0,0005 / 0,1 = 0,005 mol · dm−3
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania