Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 17 · maj 2025 · Formuła 2023

Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Rozstrzygnij, czy podnoszenie się temperatury wody w zbiornikach może stanowić
0–1
zagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do
przedstawionych wyników badań.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że podniesienie się średniej temperatury wody może stanowić
zagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego, wraz z poprawnym uzasadnieniem,
odnoszącym się do spadku aktywności ryby po przekroczeniu optimum
temperaturowego.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Tak / Jest to zagrożeniem.
Przykładowe uzasadnienia
•
Ryba w temperaturze powyżej 25 °C ma wyraźnie obniżoną aktywność.
•
Ryba w wysokiej temperaturze osiąga bardzo niskie przyśpieszenia, co przekłada się
na spadek liczby upolowanych ofiar.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do śmierci płaskogłowa w wyniku szoku
termicznego w temperaturze ≥ 27 °C, ponieważ z przedstawionych danych wynika jedynie
spadek aktywności ryby w temperaturze 27 °C.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszonej dostępności pokarmu
w wysokiej temperaturze, np. „Rozstrzygnięcie: tak. Uzasadnienie: Spadek liczebności
krewetek, które są zmiennocieplne i giną w wysokiej temperaturze”, ponieważ uzasadnienie
nie odnosi się do przedstawionych wyników badań.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na obserwacji
zachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: tak.
Uzasadnienie: Powyżej 27 stopni C obserwowano brak aktywności ryby”, ponieważ takich
obserwacji nie przeprowadzono, a jedynie w modelu dopasowanym do uzyskanych danych
przewidziano brak aktywności ryby powyżej 27 °C.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na braku obserwacji
zachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: Może.
Uzasadnienie: Ponieważ od temperatury 27 stopni C wzwyż nie zaobserwowano aktywności
ryby, a więc nie jest w stanie polować”, ponieważ pomiary były prowadzone w środowisku
naturalnym i brak pomiarów powyżej 27 °C wynika z ograniczeń klimatycznych, a nie
przesądza o braku aktywności w takiej temperaturze.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z17-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.5 | PR:OG.II.5
Działy: Ekologia
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań