Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 17 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Płaskogłów ciemnogłowy (Platycephalus fuscus) jest ciepłolubną rybą żyjącą w zatokach,
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
17.3.
Wypisz z tekstu dwie cechy płaskogłowa ciemnogłowego stanowiące adaptację do
0–1–2
drapieżnictwa i przedstaw, na czym polega każda z tych adaptacji.
1. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
2. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wypisz z tekstu dwie cechy płaskogłowa ciemnogłowego stanowiące adaptację do
0–1–2
drapieżnictwa i przedstaw, na czym polega każda z tych adaptacji.
1. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
2. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne wskazanie dwóch cech ryby stanowiących adaptację do drapieżnictwa
wraz z przedstawieniem, na czym polega każda z nich.
1 pkt – za poprawne wskazanie jednej cechy ryby stanowiącej adaptację do drapieżnictwa
wraz z przedstawieniem, na czym ono polega.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Silne spłaszczenie grzbietobrzuszne sprawia, że ryba jest trudniej zauważalna (przez
ofiary).
•
Zakopywanie się w piasku umożliwia rybie ataki z ukrycia.
•
Wykształcona zdolność zmiany ubarwienia ciała przez rybę umożliwia jej upodobnienie
się do tła, co stanowi doskonały kamuflaż.
•
Osadzenie oczu na czubku spłaszczonej głowy ułatwia obserwację ofiary, gdy drapieżnik
jest zagrzebany w piasku.
•
Zdolność do dużych przyśpieszeń sprawia, że dopadnięcie ofiary staje się łatwiejsze.
•
Ryba jest w stanie funkcjonować w bezruchu, czekając na ofiarę, żeby następnie
zaatakować ją z zaskoczenia.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ułatwienia polowania
bez określenia, na czym to ułatwienie polega, np. „Spłaszczone ciało umożliwia rybie
łatwiejsze upolowanie ofiary”.
2 pkt – za poprawne wskazanie dwóch cech ryby stanowiących adaptację do drapieżnictwa
wraz z przedstawieniem, na czym polega każda z nich.
1 pkt – za poprawne wskazanie jednej cechy ryby stanowiącej adaptację do drapieżnictwa
wraz z przedstawieniem, na czym ono polega.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Silne spłaszczenie grzbietobrzuszne sprawia, że ryba jest trudniej zauważalna (przez
ofiary).
•
Zakopywanie się w piasku umożliwia rybie ataki z ukrycia.
•
Wykształcona zdolność zmiany ubarwienia ciała przez rybę umożliwia jej upodobnienie
się do tła, co stanowi doskonały kamuflaż.
•
Osadzenie oczu na czubku spłaszczonej głowy ułatwia obserwację ofiary, gdy drapieżnik
jest zagrzebany w piasku.
•
Zdolność do dużych przyśpieszeń sprawia, że dopadnięcie ofiary staje się łatwiejsze.
•
Ryba jest w stanie funkcjonować w bezruchu, czekając na ofiarę, żeby następnie
zaatakować ją z zaskoczenia.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ułatwienia polowania
bez określenia, na czym to ułatwienie polega, np. „Spłaszczone ciało umożliwia rybie
łatwiejsze upolowanie ofiary”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z17-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.5 | PR:OG.IV.1
Działy: Ekologia
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych