Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Jedną z obiecujących metod leczenia celowanego nowotworów jest stosowanie kompleksów
przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne
łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi
niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające
z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się
łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.
ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma
dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej
komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie
rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.
antygen
łącznik
lek
przeciwciało
ADC
monoklonalne
toksyczne
lizosom
działanie leku
komórka nowotworowa
Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,
„Bioscience Reports” 35(4), 2015;
P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,
„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;
D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.
przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne
łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi
niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające
z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się
łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.
ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma
dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej
komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie
rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.
antygen
łącznik
lek
przeciwciało
ADC
monoklonalne
toksyczne
lizosom
działanie leku
komórka nowotworowa
Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,
„Bioscience Reports” 35(4), 2015;
P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,
„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;
D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
13.3.
Przedstaw rolę lizosomów obecnych w komórce nowotworowej w mechanizmie
0–1
działania ADC.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Przedstaw rolę lizosomów obecnych w komórce nowotworowej w mechanizmie
0–1
działania ADC.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne przedstawienie roli lizosomów w mechanizmie działania ADC,
uwzględniające rozkład ADC (trawienie ADC) ORAZ – w konsekwencji – uwolnienie
lub aktywację leku.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Lizosomy powodują rozkład łącznika w kompleksie ADC i uwolnienie z niego leku.
•
Lizosomy są niezbędne, ponieważ przyczyniają się do rozkładu ADC w komórce
nowotworowej, czyli do odłączenia leku wywołującego efekt terapeutyczny.
•
Enzymy zawarte z lizosomach trawią łącznik ADC i umożliwiają
uwolnienie leku w komórce nowotworowej, który może przeniknąć np. do jądra
komórkowego.
•
Lizosomy odłączają lek od przeciwciała, dzięki czemu lek może działać w komórce.
•
W lizosomach jest niskie pH przyczyniające się do strawienia wiązania między łącznikiem
a lekiem, który ulega w ten sposób aktywacji.
1 pkt – za poprawne przedstawienie roli lizosomów w mechanizmie działania ADC,
uwzględniające rozkład ADC (trawienie ADC) ORAZ – w konsekwencji – uwolnienie
lub aktywację leku.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Lizosomy powodują rozkład łącznika w kompleksie ADC i uwolnienie z niego leku.
•
Lizosomy są niezbędne, ponieważ przyczyniają się do rozkładu ADC w komórce
nowotworowej, czyli do odłączenia leku wywołującego efekt terapeutyczny.
•
Enzymy zawarte z lizosomach trawią łącznik ADC i umożliwiają
uwolnienie leku w komórce nowotworowej, który może przeniknąć np. do jądra
komórkowego.
•
Lizosomy odłączają lek od przeciwciała, dzięki czemu lek może działać w komórce.
•
W lizosomach jest niskie pH przyczyniające się do strawienia wiązania między łącznikiem
a lekiem, który ulega w ten sposób aktywacji.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z13-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.12 | PR:XI.2.1.b | PR:OG.I.3
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń: | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Odżywianie się
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia