Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Niewielkie jaszczurki z rodzaju Anolis, występujące na Wyspach Karaibskich, w sytuacji
zagrożenia chowają się pod powierzchnią wody. Niektóre z gatunków, np. Anolis aquaticus,
pozostają zanurzone pod powierzchnią wody nawet przez kilkanaście minut. W tym czasie
w przedniej części ich głowy powstaje bańka wydychanego powietrza, którego objętość
cyklicznie powiększa się w czasie wydechu (A) i zmniejsza się w czasie wdechu (B) –
co ilustrują poniższe zdjęcia.
bańka powietrza
A
B
Postawiono hipotezę, że w ten sposób jaszczurki A. aquaticus przez jakiś czas korzystają
z tlenu znajdującego się w wydychanym powietrzu.
Naukowcom udało się określić ciśnienie parcjalne tlenu (pO2) w takiej bańce powietrza.
Poniżej przedstawiono wykres I, ilustrujący wyniki pomiarów pO2 w bańce powietrza
znajdującej się na głowie A. aquaticus, oraz wykres II, ilustrujący wyniki pomiarów pO2
w bańce powietrza mechanicznie wytwarzanej pod powierzchnią wody przy użyciu
strzykawki.
wykres I
wykres II
200
pO2, hPa
160
120
80
0
100
200
300
400
0
100
200
300
400
czas, s
czas, s
Niebieskie punkty wskazują jednostkowe wyniki pomiarów, błękitna linia wskazuje ustaloną
na ich podstawie linię trendu, a czerwona linia wskazuje średnią wartość pO2 w powietrzu
atmosferycznym w czasie pomiaru.
Na podstawie: C.K. Boccia i in., Repeated Evolution of Underwater Rebreathing in Diving Anolis Lizards,
„Current Biology” 31(13), 2021.
zagrożenia chowają się pod powierzchnią wody. Niektóre z gatunków, np. Anolis aquaticus,
pozostają zanurzone pod powierzchnią wody nawet przez kilkanaście minut. W tym czasie
w przedniej części ich głowy powstaje bańka wydychanego powietrza, którego objętość
cyklicznie powiększa się w czasie wydechu (A) i zmniejsza się w czasie wdechu (B) –
co ilustrują poniższe zdjęcia.
bańka powietrza
A
B
Postawiono hipotezę, że w ten sposób jaszczurki A. aquaticus przez jakiś czas korzystają
z tlenu znajdującego się w wydychanym powietrzu.
Naukowcom udało się określić ciśnienie parcjalne tlenu (pO2) w takiej bańce powietrza.
Poniżej przedstawiono wykres I, ilustrujący wyniki pomiarów pO2 w bańce powietrza
znajdującej się na głowie A. aquaticus, oraz wykres II, ilustrujący wyniki pomiarów pO2
w bańce powietrza mechanicznie wytwarzanej pod powierzchnią wody przy użyciu
strzykawki.
wykres I
wykres II
200
pO2, hPa
160
120
80
0
100
200
300
400
0
100
200
300
400
czas, s
czas, s
Niebieskie punkty wskazują jednostkowe wyniki pomiarów, błękitna linia wskazuje ustaloną
na ich podstawie linię trendu, a czerwona linia wskazuje średnią wartość pO2 w powietrzu
atmosferycznym w czasie pomiaru.
Na podstawie: C.K. Boccia i in., Repeated Evolution of Underwater Rebreathing in Diving Anolis Lizards,
„Current Biology” 31(13), 2021.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
13.2.
Rozstrzygnij, czy wyniki doświadczenia potwierdziły postawioną hipotezę. Wpisz
0–1
odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc
się do wyników uzyskanych w próbie badawczej oraz w próbie kontrolnej.
Potwierdzenie hipotezy (tak / nie): ..................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Rozstrzygnij, czy wyniki doświadczenia potwierdziły postawioną hipotezę. Wpisz
0–1
odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc
się do wyników uzyskanych w próbie badawczej oraz w próbie kontrolnej.
Potwierdzenie hipotezy (tak / nie): ..................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna ocena prawdziwości hipotezy, wraz z poprawnym uzasadnieniem,
odnoszącym się zarówno do zmniejszania się zawartości tlenu w bańce powietrza
przylegającej do głowy jaszczurki, jak i do stałej (w przybliżeniu) zawartości tlenu
w bańce w próbie kontrolnej, wraz z logicznym powiązaniem wyników uzyskanych
w obu próbach.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie
Potwierdzenie hipotezy: tak
Przykładowe uzasadnienia
•
Jaszczurka Anolis aquaticus korzysta z tlenu znajdującego się w wydychanym powietrzu
zgromadzonego w bańce powietrza, ponieważ zawartość tlenu w tej bańce się zmniejsza
– co nie miało miejsca w próbie kontrolnej.
•
Odnotowany brak zmniejszania się zawartości tlenu w bańce powietrza mechanicznie
wytwarzanej pod wodą wskazuje, że zmniejszanie się pO2 w bańce znajdującej się na
głowie jaszczurki wynika z tego, że tlen z tej bańki jest pobierany przez jaszczurkę.
•
Skoro w próbie kontrolnej pO2 minimalnie rosło, to spadek tego parametru w próbie
badawczej musiał wynikać z procesów fizjologicznych jaszczurki.
1 pkt – poprawna ocena prawdziwości hipotezy, wraz z poprawnym uzasadnieniem,
odnoszącym się zarówno do zmniejszania się zawartości tlenu w bańce powietrza
przylegającej do głowy jaszczurki, jak i do stałej (w przybliżeniu) zawartości tlenu
w bańce w próbie kontrolnej, wraz z logicznym powiązaniem wyników uzyskanych
w obu próbach.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie
Potwierdzenie hipotezy: tak
Przykładowe uzasadnienia
•
Jaszczurka Anolis aquaticus korzysta z tlenu znajdującego się w wydychanym powietrzu
zgromadzonego w bańce powietrza, ponieważ zawartość tlenu w tej bańce się zmniejsza
– co nie miało miejsca w próbie kontrolnej.
•
Odnotowany brak zmniejszania się zawartości tlenu w bańce powietrza mechanicznie
wytwarzanej pod wodą wskazuje, że zmniejszanie się pO2 w bańce znajdującej się na
głowie jaszczurki wynika z tego, że tlen z tej bańki jest pobierany przez jaszczurkę.
•
Skoro w próbie kontrolnej pO2 minimalnie rosło, to spadek tego parametru w próbie
badawczej musiał wynikać z procesów fizjologicznych jaszczurki.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z13-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.3.h | PR:OG.II.3 | PR:OG.II.5
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Wymiana gazowa i krążenie
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań