Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 4 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Kiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest
rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków.
Poniżej przedstawiono fotografię przekroju poprzecznego przez owoc kiwi.
nasiona
W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić
właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali
cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce –
kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody,
dzięki czemu galaretka ma postać żelu.
W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty
świeżo przekrojonego owocu kiwi, a w zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę.
Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze 20 °C, a zestawy 2. i 4. –
w temperaturze 5 °C. Po kilku godzinach zaobserwowali częściowe rozpuszczenie się
galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej i zawierającym owoc kiwi
(zestaw 1.).
Poniżej przedstawiono schemat doświadczenia i uzyskane wyniki.
Numer
Umieszczenie
Stan galaretki po kilku
Temperatura
zestawu
fragmentu kiwi
godzinach
1.
tak
20 °C
częściowe upłynnienie
2.
tak
5 °C
brak upłynnienia
3.
nie
20 °C
brak upłynnienia
4.
nie
5 °C
brak upłynnienia
Na poniższym rysunku przedstawiono wyniki uzyskane w zestawach 1. i 2.
zestaw 2.
zestaw 1.
Na podstawie: P. Jedynak, To kiwi cię zadziwi, „Wiedza i Życie” 9, 2022.
rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków.
Poniżej przedstawiono fotografię przekroju poprzecznego przez owoc kiwi.
nasiona
W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić
właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali
cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce –
kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody,
dzięki czemu galaretka ma postać żelu.
W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty
świeżo przekrojonego owocu kiwi, a w zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę.
Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze 20 °C, a zestawy 2. i 4. –
w temperaturze 5 °C. Po kilku godzinach zaobserwowali częściowe rozpuszczenie się
galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej i zawierającym owoc kiwi
(zestaw 1.).
Poniżej przedstawiono schemat doświadczenia i uzyskane wyniki.
Numer
Umieszczenie
Stan galaretki po kilku
Temperatura
zestawu
fragmentu kiwi
godzinach
1.
tak
20 °C
częściowe upłynnienie
2.
tak
5 °C
brak upłynnienia
3.
nie
20 °C
brak upłynnienia
4.
nie
5 °C
brak upłynnienia
Na poniższym rysunku przedstawiono wyniki uzyskane w zestawach 1. i 2.
zestaw 2.
zestaw 1.
Na podstawie: P. Jedynak, To kiwi cię zadziwi, „Wiedza i Życie” 9, 2022.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
4.3.
Przedstaw znaczenie zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji wyników
0–1
doświadczenia.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Przedstaw znaczenie zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji wyników
0–1
doświadczenia.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne przedstawienie znaczenia zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji
wyników doświadczenia, odnoszące się do wykluczenia wpływu innych czynników niż
aktywność aktynidazy (np. temperatury lub składu galaretki) na wyniki doświadczenia
(stan galaretki).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Dzięki próbom 3. i 4. wiadomo, że kolagen nie ulega spontanicznemu rozkładowi
w badanych temperaturach.
•
Te próby kontrolne upewniają nas, że upłynnienie galaretki jest spowodowane działaniem
aktynidazy, a nie – zachodzi spontanicznie w danych warunkach otoczenia.
•
Te próby miały na celu sprawdzenie, czy kolagen jest trwały w badanym zakresie
temperatur.
•
Te zestawy pozwalają sprawdzić, czy sama temperatura ma wpływ na wyniki
doświadczenia.
•
Gdyby galaretka upłynniła się w próbach kontrolnych 3. i 4., to wyniki uzyskane
w próbach 1. i 2. byłyby niewiarygodne, bo kolagen ulegałby rozkładowi z innego powodu
niż działanie aktynidazy.
•
Gdyby w próbach 3. i 4. doszło do upłynnienia galaretki, to mogłoby to oznaczać np. jej
wadliwy skład i wtedy nie można byłoby wyciągnąć wniosku z wyników otrzymanych
w próbach badawczych 1. i 2.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Porównanie wyników doświadczenia
z zestawów kontrolnych 3. i 4. z próbami badawczymi 1. i 2. pozwala na wyciągnięcie
wniosków z doświadczenia”.
1 pkt – za poprawne przedstawienie znaczenia zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji
wyników doświadczenia, odnoszące się do wykluczenia wpływu innych czynników niż
aktywność aktynidazy (np. temperatury lub składu galaretki) na wyniki doświadczenia
(stan galaretki).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Dzięki próbom 3. i 4. wiadomo, że kolagen nie ulega spontanicznemu rozkładowi
w badanych temperaturach.
•
Te próby kontrolne upewniają nas, że upłynnienie galaretki jest spowodowane działaniem
aktynidazy, a nie – zachodzi spontanicznie w danych warunkach otoczenia.
•
Te próby miały na celu sprawdzenie, czy kolagen jest trwały w badanym zakresie
temperatur.
•
Te zestawy pozwalają sprawdzić, czy sama temperatura ma wpływ na wyniki
doświadczenia.
•
Gdyby galaretka upłynniła się w próbach kontrolnych 3. i 4., to wyniki uzyskane
w próbach 1. i 2. byłyby niewiarygodne, bo kolagen ulegałby rozkładowi z innego powodu
niż działanie aktynidazy.
•
Gdyby w próbach 3. i 4. doszło do upłynnienia galaretki, to mogłoby to oznaczać np. jej
wadliwy skład i wtedy nie można byłoby wyciągnąć wniosku z wyników otrzymanych
w próbach badawczych 1. i 2.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Porównanie wyników doświadczenia
z zestawów kontrolnych 3. i 4. z próbami badawczymi 1. i 2. pozwala na wyciągnięcie
wniosków z doświadczenia”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z4-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.2.2 | PR:OG.II.2
Działy: Chemizm życia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Składniki organiczne
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań