Tekst 2 — Teksty do części „Język polski w użyciu”

Ryszard Polak, Paweł Tarkowski
Socjalizująca rola aktywności sportowej dzieci i młodzieży

Socjalizacja jest procesem wprowadzania człowieka w świat obowiązujących go norm, a sport jest dziedziną, w której mamy do czynienia z nagromadzeniem różnego rodzaju zasad i przepisów, trwałych i ponadczasowych, które z kolei podnoszą moralny wymiar ludzkiego życia.

Socjalizującej roli sportu pomaga obecna w nim reguła fair play, która swoje korzenie ma w kręgach rycerskich średniowiecza. Jest to reguła etyczno-moralna zawodników uprawiających sport, według której od uczestników rywalizacji w danej dziedzinie oczekuje się przestrzegania obowiązujących w niej zasad ustalonych wcześniej, takich jak: bezinteresowne poszanowanie reguł gry, szacunek dla przeciwnika, umożliwienie równych szans w rywalizacji, niewykorzystywanie przewagi losowej, rezygnacja z praktycznych korzyści ze zwycięstwa, minimalizacja cierpień przeciwnika. W czasie szkolnych zawodów młodzi ludzie doświadczają faktu, że tzw. czysta gra to w praktyce respektowanie zasad opartych na tradycji, na prawym sumieniu i na powszechnie akceptowanej moralności.

Udział w grupie sportowej przynosi wiele korzyści młodemu człowiekowi, czego dowodem mogą być np. wyniki badań przeprowadzanych wśród uczniów klas sportowych, wskazujące, że uczęszczające do nich osoby charakteryzują się większą dyscypliną, wyższą oceną zachowania, poczuciem wspólnego interesu, a osiągnięcia w nauce są lepsze niż osiągnięcia rówieśników albo takie same.

Często podkreślaną zaletą aktywności sportowej w procesie socjalizacji młodego pokolenia jest również kształtowanie zdolności do współpracy w grupie, a ta umiejętność jest cenionym elementem uczestnictwa w życiu społecznym, wyznacznikiem stopnia uspołecznienia. Kształtowanie tej umiejętności następuje przede wszystkim w trakcie gier i zabaw zespołowych. Dzięki zespołowemu uprawianiu sportu dzieci i młodzież uczą się dzielenia się z innymi doświadczeniem oraz solidarności, a także rezygnacji z indywidualnych korzyści dla dobra ogółu. Drużyna złożona z rówieśników dla młodych ludzi staje się ważną, jeśli nawet nie – najważniejszą grupą, do której przynależą, w której nawiązują się więzi międzyosobowe o szczególnym charakterze. W ramach uczestnictwa w sporcie realizowany jest również wzór higieniczny kultury fizycznej, którego celem jest dbałość o zdrowie, zgodnie z maksymą rzymskiego poety Juewenalisa: „W zdrowym ciele zdrowy duch”. W procesie uspołecznienia młodzi ludzie nabywają właściwego stosunku do zdrowia jako cennej wartości nie tylko z indywidualnego punktu widzenia, lecz także z perspektywy ogółu społeczeństwa. Młodzi sportowcy, będący pod opieką nauczycieli oraz trenerów, zachęcani są przez nich do zdrowego stylu życia: do odżywiania się, do nawodnienia, do higieny osobistej. Wielu z nich udział w rywalizacji sportowej kończy wraz z wejściem w dorosłość, jednak wcześniej wypracowane wzory zachowania często są dalej przez nich powielane. Badania ukazują pewną istotną zależność między byciem aktywnym fizycznie w okresie dzieciństwa a podobnymi praktykami w życiu dorosłym.

Zatem uczestnictwo w różnych formach aktywności sportowej nie tylko skutkuje zmianami w obrębie zdrowia fizycznego i sprawności motorycznej młodego człowieka, lecz także przynosi szereg korzyści w kształtowaniu jego osobowości oraz uspołecznieniu. Praktycznych umiejętności potrzebnych ludziom w życiu można się uczyć w połączeniu z umiejętnościami sportowymi, które kształtują w młodym człowieku gotowość do pokonywania wyzwań związanych z codzienną egzystencją. Zachowania nabyte w trakcie uczestnictwa w aktywności sportowej mogą przecież być skutecznie przenoszone na inne dziedziny życia.