Tekst A
Ignacy Krasicki
Orzeł i jastrząb
Orzeł, nie chcąc się podłym polowaniem1 bawić,
Postanowił jastrzębia na wróble wyprawić.
Przynosił jastrząb wróble, jadł je orzeł smacznie;
Zaprawiony na koniec przysmaczkiem nieznacznie,
Kiedy go coraz żywszy apetyt przenika –
Zjadł ptaszka na śniadanie, na obiad ptasznika2.
Przypisy i opis źródła
- Podłe polowanie – tu: polowanie na drobne ptaki.
- Ptasznik – tu: jastrząb.
Ignacy Krasicki, Orzeł i jastrząb, [w:] tegoż, Bajki, Wrocław 1989.
Wyjaśnij, na czym polega alegoryczny charakter bajki Orzeł i jastrząb Ignacego Krasickiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Alegoria wymaga wskazania ludzkiego sensu postaci zwierzęcych, nie tylko ich personifikacji.
2. Gdzie szukać?
Prześledź zależność orła i jastrzębia: kto podejmuje decyzje, kto ponosi skutki?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Przypisz postaciom typy ludzkich postaw i wyprowadź ogólny wniosek o relacjach. Potwierdź go działaniem bohaterów.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Alegoryczność polega na tym, że zwierzęta w tej bajce uosabiają konkretne ludzkie postawy – orzeł to bezwzględny władca, a jastrząb to lojalny podwładny.
- W utworze orzeł jest alegorią siły i przemocy, a dzięki ukazaniu w bajce relacji między orłem a jastrzębiem zobrazowano uniwersalną prawdę, że wśród ludzi panuje prawo silniejszego (orzeł), że silni nie mają skrupułów w wykorzystywaniu słabszych, nawet jeśli ci są wobec nich posłuszni (jastrząb).
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Alegoria opiera się na dającym się określić znaczeniu przenośnym postaci i sytuacji. Orzeł przedstawia silnego, bezwzględnego władcę, a jastrząb — zależnego od niego podwładnego.
Ich relacja odsłania prawidłowość dotyczącą ludzi: przewaga siły pozwala wykorzystywać słabszego, nawet gdy pozostaje lojalny. To przejście od zwierzęcych bohaterów do ludzkich postaw i ogólnej prawdy uzasadnia alegoryczny charakter bajki.
Na co uważać
Samo nadanie zwierzętom ludzkich cech oznacza personifikację; wyjaśnienie alegorii musi jeszcze wskazać znaczenia i sens relacji.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-CZERWIEC-F2023-Z9
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.5 | PP:I.1.8
Epoki: oświecenie
Autorzy: Ignacy Krasicki
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich