Zadanie 4 — czerwiec 2025 — Formuła 2023

Aleksander Orłowski
Jak będziemy się poruszać w mieście przyszłości?

Pojazdy autonomiczne są tematem niezwykle nośnym, obecnym w dyskusjach o kwestiach miejskich od kilkunastu lat. Z biegiem czasu coraz mniej jednak spekulowano o ich potencjalnej roli dla transportu, a coraz częściej prezentowano po prostu istniejące rozwiązania.

Dziś w San Francisco możemy na przykład zamówić autonomiczną taksówkę (bez kierowcy i nadzoru człowieka). Mobilność autonomiczna¹ pojawia się nie tylko w miastach amerykańskich – np. w Gdańsku już dwukrotnie testowano w pełni autonomiczny bus jeżdżący na regularnej linii.

Analiza konsekwencji tych wdrożeń prowadzi do wniosku, że dziś najważniejszym wyzwaniem nie jest już stworzenie samej technologii, której rozwój w omawianym obszarze jest błyskawiczny i pozwala na jazdę bez kierowcy czy operatora. Kwestiami kluczowymi z perspektywy rozwoju tego typu usług stają się aktualne uwarunkowania prawne oraz powiązane z nimi zagadnienia społeczne, a także wpływ mobilności autonomicznej na funkcjonowanie miasta.

Kwestie prawne to przede wszystkim adaptacja przepisów, w tym – rozwiązania szczegółowe, takie jak uregulowanie odpowiedzialności za ewentualne szkody spowodowane przez pojazdy bez kierowcy.

Wyzwaniem jest także aspekt społeczny – gdy przeprowadzano testy autonomicznego busa w Gdańsku, pytano pasażerów m.in. o poczucie strachu (własnego, ale też członków rodziny) przed podróżą w pełni zautomatyzowanym pojazdem. Obie sfery wymagają prac przygotowawczych, to jednak ostatni moment na zmianę prawa czy na działania społeczne – upowszechnienie się usług mobilności autonomicznej czeka nas już naprawdę wkrótce.

Kwestią fundamentalną jest wpływ nowej technologii na miasto. Zazwyczaj podkreśla się zalety mobilności autonomicznej, takie jak ograniczenie liczby wypadków czy emisji spalin. Ważne jednak, aby na tę technologię spojrzeć z perspektywy całego miasta.

Zupełnie niekontrolowany proces zastępowania tradycyjnych samochodów pojazdami autonomicznymi mógłby wpłynąć m.in. na znaczny wzrost natężenia ruchu, np. na tworzenie się korków w godzinach porannych nie tylko – jak dotychczas – w drodze do centrum, lecz także w kierunku odwrotnym. Dlaczego? Pojazdy autonomiczne mogłyby wjeżdżać do miasta, odstawiać właścicieli do miejsc ich pracy, a następnie wracać same do „domów” zlokalizowanych poza centrum – pozwoliłoby to na uniknięcie opłat za parkowanie. Z jednej strony pozbawiłoby to miasta istotnej metody kontrolowania ruchu wewnątrz nich (strefy płatnego parkowania), z drugiej – znacznie zwiększyłoby natężenie ruchu w obu kierunkach.

Masowe wdrożenie pojazdów autonomicznych będzie także wymagać zupełnie innego projektowania budynków i przestrzeni dookoła nich, przede wszystkim – wyznaczania stref do wsiadania i wysiadania z pojazdów autonomicznych. Wydzielenie punktów służących do wsiadania i wysiadania z autonomicznych taksówek okazało się jednym z głównych wyzwań podczas wdrażania tej technologii w San Francisco.

Głównym wyzwaniem smart mobility², nie tylko w obszarze mobilności autonomicznej, jest dziś integracja – i spojrzenie na poszczególne technologie z perspektywy funkcjonowania całego miasta. Z tego punktu widzenia najważniejsze jest, aby nie wdrażać projektów, których nie można zintegrować z innymi miejskimi systemami (tak jak miało to miejsce z wieloma wdrożonymi w Polsce systemami sterowania ruchem, w których nie można było nawet np. wymieniać danych z innymi miejskimi systemami).

Jednocześnie należy pamiętać, że technologia to jedynie narzędzie, a nie – cel sam w sobie. Stąd też np. w Singapurze długo nie wspierano pojazdów elektrycznych. Wskazywano tam, że nie rozwiązują one kluczowego problemu miasta, czyli zajmowania przestrzeni przez samochody – bez względu na ich źródło napędu. Przy wdrażaniu nowych rozwiązań smart mobility musimy docenić aspekty prawne i społeczne. Dlatego tak ważne jest testowanie technologii, nawet jeśli na początkowym etapie nie spełnia ona faktycznie swojej misji transportowej.

Tomasz Neumann
Perspektywy wykorzystania pojazdów autonomicznych w transporcie drogowym

w Polsce

Pojawienie się pojazdów autonomicznych będzie miało odzwierciedlenie w sposobie zagospodarowania przestrzeni. Obecnie w wielu miastach panuje model, w którym najgęstszą zabudowę stanowi centrum miasta otoczone przedmieściami o mniejszej gęstości, a te z kolei są otoczone przez osiedla podmiejskie o niskiej gęstości. Wprowadzenie pojazdów autonomicznych mogłoby zmienić ten model. Ludzie chętniej decydowaliby się na zakup ziemi czy mieszkania na obszarach bardziej oddalonych od miast, gdyby mniej uciążliwe stało się codzienne dojeżdżanie do miejsc pracy, szkół itd. Podobnie jak rozwój motoryzacji na początku XX wieku sprawił, że pojawiły się przedmieścia i osiedla pozamiejskie, tak pojazdy autonomiczne mogą doprowadzić do powstania jeszcze bardziej rozproszonej struktury miast.

Kiedy pojazd jest w stanie sam przyjechać na wskazane miejsce, parkowanie w pobliżu miejsca zamieszkania czy pracy nie będzie konieczne. Pojazdy mogłyby być przechowywane w centralnych lokalizacjach, z których dojeżdżałyby w razie potrzeby. Centra biznesowe czy handlowe mogłyby pozbyć się uciążliwej i rozległej przestrzeni parkingowej na rzecz niewielkich placów do wysadzania i odbioru pasażerów. Problem parkowania w miastach jest bardzo istotny, skoro według przeprowadzonych badań samochody pasażerskie 95% swojego cyklu życiowego spędzają na parkingu. W takiej sytuacji zasadne jest poszukiwanie bardziej efektywnych rozwiązań w zakresie zagospodarowania przestrzeni parkingowej na rzecz zwiększenia przestrzeni użytkowej. Wszystkie te korzyści mogłyby zostać spotęgowane wskutek zmniejszenia się całkowitej liczby poruszających się pojazdów. Zmieni się również wygląd infrastruktury drogowej. W razie całkowitego zastąpienia pojazdów konwencjonalnych pojazdami autonomicznymi zniknie konieczność stosowania sygnalizacji świetlnej, znaków i innych elementów. Zostaną one zastąpione cyfrowymi wersjami w chmurze. Pojazdy, bazujące na informacjach tam zgromadzonych, same będą dostosowywać prędkość do warunków na drodze.

Jedna z najbardziej znaczących przewidywanych korzyści jest związana z potencjałem, jaki oferuje wprowadzenie pojazdów autonomicznych w odniesieniu do rozwoju uniwersalnego i wydajnego systemu transportu publicznego. W obecnych czasach pociągi mogą przewozić dużą liczbę pasażerów, ale tylko między stacjami, co oznacza, że większość ludzi musi podróżować z domu i z miejsca pracy do stacji za pomocą innych środków transportu. Ta niedogodność jest często wystarczająca, aby zniechęcić ludzi do korzystania z pociągów i z komunikacji publicznej. Połączenie sieci kolejowej z flotą pojazdów autonomicznych autobusów i minibusów obsługujących pasażerów przybywających i odjeżdżających z każdej stacji może pokonać tę barierę. Pasażerowie, którzy wyruszaliby w podróż pociągiem, mogliby zamówić za pomocą aplikacji również przejazd autonomicznym autobusem. System rezerwacji grupowałby osoby, które mają podobne trasy, i przypisywał je do konkretnego autobusu, który by je odbierał i wysadzał w określonym miejscu. Połączone w ten sposób pociągi i pojazdy autonomiczne mogą oferować usługi door to door¹, dzięki czemu pokonałyby jednocześnie problem ostatniej mili (czyli końcowy etap podróży), który obecnie stanowi wyzwanie dla transportu publicznego.

Konkludując: pojazdy autonomiczne mogą przynieść pozytywne skutki dla polskiego transportu. Tyle że jedynie pod warunkiem spełnienia wszystkich niezbędnych wymagań.