Tekst A
Przeczytaj fragment powieści Rok 1984 George’a Orwella.
George Orwell Rok 1984
– […] Najwięcej, oczywiście, wyrzucamy czasowników i przymiotników, ale setki rzeczowników też są zupełnie zbędne. Usuwamy nie tylko synonimy, lecz także wyrazy przeciwstawne. Bo jaką rację bytu mają słowa, których znaczenie jest po prostu przeciwieństwem innych? Każde słowo zawiera w sobie swoje przeciwieństwo. Weźmy na przykład przymiotnik „dobry”. Jeśli mamy „dobry”, po co nam taki przymiotnik jak „zły”? „Bezdobry” wystarczy w zupełności; jest nawet o tyle lepszy, że stanowi dokładne przeciwieństwo przymiotnika „dobry”, czego nie można powiedzieć o „zły”. A gdy z kolei chcemy coś wzmocnić, czy ma sens stosowanie mętnych i w sumie bezużytecznych określeń typu „wspaniały” lub „znakomity”? „Plusdobry” adekwatnie spełnia każdy wymóg, jeśli natomiast zachodzi potrzeba jeszcze większej emfazy, można użyć „dwaplusdobry”. […] Z czasem pojęcie dobra i zła ograniczy się do zaledwie sześciu słów, a naprawdę do jednego.
Przypisy i opis źródła
George Orwell, Rok 1984, przeł. Tomasz Mirkowicz, Warszawa 1988.
Spośród podanych określeń (A–D) wybierz to, które charakteryzuje nowomowę stworzoną w państwie opisanym w powieści Rok 1984 George’a Orwella. Zaznacz właściwą odpowiedź.
A. zwiększanie liczby wyrazów nacechowanych emocjonalnie
B. ograniczanie liczby wyrazów bliskoznacznych
C. stosowanie wyrazów metaforycznych
D. nadużywanie czasowników
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Nowomowa jest zaprojektowanym systemem, więc szukaj zasady zmieniającej możliwości wyrażania myśli.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie rozmowy o słowniku i stosunek jego twórców do odcieni znaczeniowych.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Każdą propozycję porównaj z praktyką opisaną w powieści. Odróżnij ograniczanie możliwości języka od zwykłej niezręczności stylistycznej.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
B
Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| A — błędna | Istotą wskazanej operacji nie jest powiększanie zasobu emocjonalnych określeń; nowomowa redukuje możliwości wyrażania znaczeń. |
| B — poprawna | Ogranicza się synonimy, usuwając odcienie znaczeniowe i możliwość samodzielnego precyzowania myśli. |
| C — błędna | Bogactwo metafor zwiększałoby wieloznaczność i swobodę interpretacji, które system chce ograniczyć. |
| D — błędna | Nadużywanie czasowników nie jest rozpoznawczą zasadą nowomowy opisanej w powieści. |
Na co uważać
Nowomowa to narzędzie kontroli myślenia, nie po prostu niezręczny lub urzędowy styl.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2023-MAJ-F2023-Z16-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:II.1.1 | PP:II.2.7 | PP:III.1.10
Wymagania historyczne: I.1.8 wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. II.1.1 wykorzystuje wiedzę z dziedziny [...] słowotwórstwa [...] i składni w analizie i interpretacji tekstów […]. II.2.6 […] odróżnia słownictwo neutralne od słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym […]. III.1.9 rozumie zjawisko nowomowy; określa jego cechy […].
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: George Orwell
Utwory: Rok 1984
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | II.1 Gramatyka języka polskiego | II.2 Zróżnicowanie języka | III.1 Elementy retoryki