Tekst A
Jan Kochanowski
Tren X
Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi sie podziała?
W którą stronę, w którąś sie krainę udała?
Czyś ty nad wszystki nieba1 wysoko wniesiona
I tam w liczbę aniołków małych policzona?
Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szcześliwe
Wyspy zaprowadzona? Czy cię przez teskliwe
Charon jeziora wiezie i napawa zdrojem
Niepomnym2, że ty nie wiesz nic o płaczu mo[jem]?
Czy człowieka zrzuciwszy i myśli dziewicze,
Wzięłaś na się postawę i piórka słowicze3?
Czyli sie w czyścu czyścisz, jesli z strony ciała
Jakakolwiek zmazeczka na tobie została?
Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była4,
Niżeś sie na mą ciężką żałość urodziła?
Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości,
A nie możesz li w onej dawnej swej całości,
Pociesz mię, jako możesz, a staw sie przede mną
Lubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną.
Przypisy i opis źródła
- Nad wszystki nieba – czyli do najwyższego nieba: Kochanowski odwołuje się tu do ówczesnych wyobrażeń, zgodnie z którymi kosmos składa się z dziesięciu nieb (sfer niebieskich), nad którymi znajduje się mieszkanie Boga, aniołów i wybranych.
- Zdrojem niepomnym – powodującym zapomnienie – w mitologii greckiej dusze przewożone przez Charona po wypiciu wody z rzeki Lete zapominały o tym, co zrobiły, widziały i słyszały przedtem.
- Wzięłaś na się postawę i piórka słowicze – takie przemiany są często opisywane w antycznej poezji i mitologii.
- Czyś po śmierci tam poszła... – przekonanie, że dusze wracają po śmierci tam, skąd przyszły.
Jan Kochanowski, Tren X, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1988.
Wyjaśnij, czego dotyczy i na czym polega dramat światopoglądowy wyrażony w tym trenie.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Dramat światopoglądowy dotyczy zachwiania przekonań, nie tylko wystąpienia osobistego smutku.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź pytania o los córki, przywoływane wyobrażenia zaświatów i końcową niepewność.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz doświadczenie straty z kryzysem dawnych odpowiedzi. Nie utożsamiaj samego pytania z ostatecznym odrzuceniem wszystkich przekonań.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Dramat światopoglądowy polega na tym, że zrozpaczony po stracie dziecka ojciec poszukuje ukojenia w różnych poglądach dotyczących życia i śmierci. Szuka córki w miejscach znaczących (takich jak raj, wyspy szczęśliwe, czyściec czy niebo), ale jej nie odnajduje: „gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest”. Renesansowy poeta nie odnajduje ukojenia w religii ani postawach filozoficznych – stoicyzmie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie dramatu światopoglądowego w trenie X.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
W Trenie X śmierć córki podważa przekonania mówiącego o porządku świata i życiu po śmierci. Przywołuje on różne wyobrażenia zaświatów, lecz żadne nie daje pewnego kontaktu z Urszulką ani ukojenia.
Sformułowanie „gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest” ujawnia kryzys pewności, a nie tylko smutek rodzica. Dramat światopoglądowy polega na niewystarczalności dawnych religijnych i filozoficznych odpowiedzi wobec osobistej straty.
Na co uważać
Nie utożsamiaj kryzysu z ostatecznym, jednoznacznym odrzuceniem całej wiary przez autora.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie dramatu światopoglądowego w trenie X. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2022-MARZEC-POKAZOWY-F2023-Z8
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.5 | PP:I.1.8 | PP:I.1.14
Wymagania historyczne: I.1.5 interpretuje treści alegoryczne i symboliczne […]; I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]; I.1.15 wykorzystuje w interpretacji utworów […] potrzebne konteksty […].
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Treny | Mitologia
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich