Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment wywiadu z Gustawem Herlingiem-Grudzińskim.
GUSTAW HERLING-GRUDZIŃSKI:
Co to znaczy, że Inny świat jest moim Bildungsroman1? To znaczy, że jako dwudziestoletni chłopiec znalazłem się w samym środku totalitarnego wieku i że w łagrze sowieckim uczyłem się, na czym polega w praktyce ta „nowa moralność”, którą postanowili wprowadzić w życie ideolodzy totalitaryzmu. Uczyłem się więc na własnej skórze, jakie są zasady, podstępy i zasadzki zastawione przez totalitaryzm na człowieka – i jakie wynikają z niego zagrożenia dla naszego człowieczeństwa.
Przypisy i opis źródła
- Bildungsroman (niem.) – powieść o formowaniu się postawy, o kształtowaniu osobowości bohatera.
„Mój Bildungsroman” (Rozmowa o „Innym świecie”), [w:] Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat. Zapiski sowieckie, Kraków 2020.
Wyjaśnij – w kontekście Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego – na czym polegała nowa moralność w łagrze sowieckim i jakie stanowiła zagrożenie dla człowieczeństwa.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wyjaśnij reguły oceniania czynów i zagrożenie dla człowieczeństwa jako dwa powiązane aspekty.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie wpływ walki o przetrwanie na traktowanie innych więźniów.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz odwrócenie zasad z utratą określonych wartości i uczuć. Nie przedstawiaj presji systemu jako jednakowego losu moralnego wszystkich osób.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nowa moralność polegała na odrzuceniu dotychczasowych zasad moralnych i dostosowaniu do bieżącej sytuacji. Wolno było zatem kraść, bić, gwałcić, a nawet mordować. Konsekwencją tej nowej moralności było upodlenie ludzi, odbieranie im godności, prywatności, traktowanie jak niewolników. Wśród więźniów zanikała zdolność odczuwania i wyrażania emocji, zdolność współczucia i litości nad słabszymi.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie pojęcia nowa moralność ORAZ wskazanie zagrożeń dla człowieczeństwa.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie pojęcia nowa moralność ALBO wskazanie zagrożeń dla człowieczeństwa.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
„Nowa moralność” to podporządkowanie ocen warunkom łagru: przetrwanie zaczyna usprawiedliwiać krzywdzenie innych, a dotychczasowe zakazy i zobowiązania są wypierane przez przemoc oraz głód.
Zagrożeniem jest utrata godności, współczucia i zdolności widzenia w drugim człowieku osoby. Wyjaśnij zarówno mechanizm odwrócenia norm, jak i jego skutek dla człowieczeństwa. Nie przedstawiaj obozowej presji jako dowodu naturalnej bezwartościowości wszystkich więźniów.
Na co uważać
Opis ciężkich warunków bez wskazania deformacji zasad moralnych jest niepełny.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne wyjaśnienie pojęcia nowa moralność ORAZ wskazanie zagrożeń dla człowieczeństwa. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie pojęcia nowa moralność ALBO wskazanie zagrożeń dla człowieczeństwa. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2022-GRUDZIEN-F2023-Z14
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Wymagania historyczne: I.1.8 wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […].
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: Gustaw Herling-Grudziński
Utwory: Inny świat
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich