Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 12 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Ryby chrzęstnoszkieletowe gromadzą we krwi duże ilości mocznika, którego całkowite
stężenie osmotyczne we krwi jest równe stężeniu wody morskiej albo nawet je przekracza.
Oprócz mocznika, ważnym składnikiem krwi ryb chrzęstnoszkieletowych jest tlenek
trimetyloaminy (TMAO). Poniżej przedstawiono wyniki symulacji komputerowych wpływu
wysokiej temperatury, mocznika o wysokim stężeniu (8 mol ∙ dm−3) oraz TMAO o dwóch
różnych stężeniach (1 mol ∙ dm−3, 4 mol ∙ dm−3) na strukturę przestrzenną białka – inhibitora
chymotrypsyny 2 (CI2).
struktura
tylko woda
tylko woda
tylko woda
krystaliczna
25 °C
60 °C
125 °C
TMAO, 1 mol ∙ dm−3
TMAO, 4 mol ∙ dm−3
TMAO, 4 mol ∙ dm−3
mocznik, 8 mol ∙ dm−3
25 °C
60 °C
60 °C
mocznik, 8 mol ∙ dm−3
60 °C
Obecność TMAO potwierdzono także w tkance mięśniowej wielu ryb kostno-
i chrzęstnoszkieletowych. Przypuszcza się, że ten związek w mięśniach stabilizuje strukturę
białek w warunkach wysokiego ciśnienia hydrostatycznego. Na poniższym wykresie
przedstawiono wyniki pomiaru zawartości TMAO w tkance mięśniowej ryb morskich żyjących
na różnych głębokościach, uzyskane przez różne zespoły badawcze.
400
zawartość TMAO, mmol ∙ kg−1
300
Laxon i in. (2011)
Bockus i in. (2016)
200
Samerotte i in. (2007)
Yancey i in. (2014)
100
ryby chrzęstnoszkieletowe
ryby kostnoszkieletowe
0
2000
4000
6000
8000
0
głębokość, m
Na podstawie: B.J. Bennion i V. Daggett, Counteraction […], „PNAS” 101(17), 2004;
H. Laurent i in., The Ability of Trimethylamine N-oxide […], „Communications Chemistry” 5(116), 2022.
stężenie osmotyczne we krwi jest równe stężeniu wody morskiej albo nawet je przekracza.
Oprócz mocznika, ważnym składnikiem krwi ryb chrzęstnoszkieletowych jest tlenek
trimetyloaminy (TMAO). Poniżej przedstawiono wyniki symulacji komputerowych wpływu
wysokiej temperatury, mocznika o wysokim stężeniu (8 mol ∙ dm−3) oraz TMAO o dwóch
różnych stężeniach (1 mol ∙ dm−3, 4 mol ∙ dm−3) na strukturę przestrzenną białka – inhibitora
chymotrypsyny 2 (CI2).
struktura
tylko woda
tylko woda
tylko woda
krystaliczna
25 °C
60 °C
125 °C
TMAO, 1 mol ∙ dm−3
TMAO, 4 mol ∙ dm−3
TMAO, 4 mol ∙ dm−3
mocznik, 8 mol ∙ dm−3
25 °C
60 °C
60 °C
mocznik, 8 mol ∙ dm−3
60 °C
Obecność TMAO potwierdzono także w tkance mięśniowej wielu ryb kostno-
i chrzęstnoszkieletowych. Przypuszcza się, że ten związek w mięśniach stabilizuje strukturę
białek w warunkach wysokiego ciśnienia hydrostatycznego. Na poniższym wykresie
przedstawiono wyniki pomiaru zawartości TMAO w tkance mięśniowej ryb morskich żyjących
na różnych głębokościach, uzyskane przez różne zespoły badawcze.
400
zawartość TMAO, mmol ∙ kg−1
300
Laxon i in. (2011)
Bockus i in. (2016)
200
Samerotte i in. (2007)
Yancey i in. (2014)
100
ryby chrzęstnoszkieletowe
ryby kostnoszkieletowe
0
2000
4000
6000
8000
0
głębokość, m
Na podstawie: B.J. Bennion i V. Daggett, Counteraction […], „PNAS” 101(17), 2004;
H. Laurent i in., The Ability of Trimethylamine N-oxide […], „Communications Chemistry” 5(116), 2022.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
12.3.
Sformułuj wniosek dotyczący zależności między głębokością występowania ryb
0–1
a zawartością TMAO w ich tkance mięśniowej. W odpowiedzi odnieś się do obu grup ryb.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Sformułuj wniosek dotyczący zależności między głębokością występowania ryb
0–1
a zawartością TMAO w ich tkance mięśniowej. W odpowiedzi odnieś się do obu grup ryb.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne sformułowanie wniosku uwzględniającego większą zawartość TMAO
w tkance mięśniowej ryb żyjących na większych głębokościach, zarówno
w przypadku ryb kostnoszkieletowych, jak i chrzęstnoszkieletowych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Zarówno u ryb kostnoszkieletowych, jak i u chrzęstnoszkieletowych wraz ze wzrostem
głębokości występowania wzrasta zawartość TMAO w tkance mięśniowej.
•
Wraz ze wzrostem głębokości, na której żyją ryby, wzrasta zawartość TMAO w tkance
mięśniowej, przy czym u ryb chrzęstnoszkieletowych stężenie TMAO jest wyższe niż
u ryb kostnoszkieletowych.
•
W każdej z tych dwóch grup ryb występuje pozytywna korelacja.
•
U ryb wraz ze wzrostem głębokości występowania wzrasta stężenie TMAO.
•
Im głębiej występują ryby kostnoszkieletowe i chrzęstnoszkieletowe, tym wyższa jest
zawartość TMAO w ich tkance mięśniowej, przy czym chrzęstnoszkieletowe mają wyższą
zawartość TMAO niż kostnoszkieletowe na tej samej głębokości.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi mówiących o:
•
związku przyczynowo-skutkowym, np. „Wzrost zawartości TMAO jest przyczyną wzrostu
głębokości występowania tych ryb”.
•
występowaniu określonych grup ryb na określonych głębokościach, np. „Ryby
chrzęstnoszkieletowe występują jedynie do głębokości 3000 m”.
•
większym stężeniu TMAO u ryb chrzęstnoszkieletowych niezależnie od głębokości,
np. „U ryb chrzęstnoszkieletowych obserwuje się wyższe stężenie TMAO w tkance
mięśniowej niż u kostnoszkieletowych na tej samej głębokości” jako jedynym wniosku.
1 pkt – poprawne sformułowanie wniosku uwzględniającego większą zawartość TMAO
w tkance mięśniowej ryb żyjących na większych głębokościach, zarówno
w przypadku ryb kostnoszkieletowych, jak i chrzęstnoszkieletowych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Zarówno u ryb kostnoszkieletowych, jak i u chrzęstnoszkieletowych wraz ze wzrostem
głębokości występowania wzrasta zawartość TMAO w tkance mięśniowej.
•
Wraz ze wzrostem głębokości, na której żyją ryby, wzrasta zawartość TMAO w tkance
mięśniowej, przy czym u ryb chrzęstnoszkieletowych stężenie TMAO jest wyższe niż
u ryb kostnoszkieletowych.
•
W każdej z tych dwóch grup ryb występuje pozytywna korelacja.
•
U ryb wraz ze wzrostem głębokości występowania wzrasta stężenie TMAO.
•
Im głębiej występują ryby kostnoszkieletowe i chrzęstnoszkieletowe, tym wyższa jest
zawartość TMAO w ich tkance mięśniowej, przy czym chrzęstnoszkieletowe mają wyższą
zawartość TMAO niż kostnoszkieletowe na tej samej głębokości.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi mówiących o:
•
związku przyczynowo-skutkowym, np. „Wzrost zawartości TMAO jest przyczyną wzrostu
głębokości występowania tych ryb”.
•
występowaniu określonych grup ryb na określonych głębokościach, np. „Ryby
chrzęstnoszkieletowe występują jedynie do głębokości 3000 m”.
•
większym stężeniu TMAO u ryb chrzęstnoszkieletowych niezależnie od głębokości,
np. „U ryb chrzęstnoszkieletowych obserwuje się wyższe stężenie TMAO w tkance
mięśniowej niż u kostnoszkieletowych na tej samej głębokości” jako jedynym wniosku.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z12-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.1.6 | PR:OG.II.4 | PR:OG.II.5 | PR:OG.III.2
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | homeostaza
Zagadnienia: Podstawowe zasady budowy i funkcjonowania organizmu zwierzęcego
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań | Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych