Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 9 · czerwiec 2026 · Formuła 2023
Ukwiał Nematostella vectensis to gatunek modelowy w badaniach biologicznych. Zbadano wpływ GABA (kwasu gamma-aminomasłowego) na rozwój N. vectensis. Larwy – planule – były hodowane w sztucznej wodzie morskiej. Do jednej hodowli dodano dodatkową porcję sztucznej wody morskiej, a do drugiej – roztwór GABA, którego stężenie końcowe wynosiło 10−3 mol ∙ dm−3. Doświadczenie wykonano w trzech powtórzeniach, a w każdym powtórzeniu użyto 100 larw.
Poniżej przedstawiono wyniki badania: A – odsetek planul przekształconych w polipy oraz B – typowe formy zwierzęcia w kolejnych dniach po zapłodnieniu. Na wykresie przedstawiono wartości średnie, słupki błędów oznaczają odchylenie standardowe.
Na podstawie: S. Levy i in., Ectopic Activation of GABAB Receptors […] in […] Nematostella vectensis, „Nature Ecology and Evolution” 5(1), 2021.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Rozstrzygnij, która próba – tylko ze sztuczną wodą morską czy z dodatkiem GABA – była próbą kontrolną. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do roli tej próby w interpretacji wyników doświadczenia.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zmiennym czynnikiem był dodatek GABA. Próbą kontrolną powinna być hodowla bez tego czynnika, utrzymywana poza tym w porównywalnych warunkach.
Podpowiedź 2
Kontrola pokazuje, jak rozwijają się planule bez badanego dodatku. Dopiero porównanie z nią pozwala określić, czy i w jakim kierunku GABA zmienia rozwój.
Podpowiedź 3
Nie ograniczaj uzasadnienia do „nie dodano GABA”. Wyjaśnij również rolę wyniku tej próby jako punktu odniesienia dla wyniku próby badawczej.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
tylko ze sztuczną wodą morską / woda morska / woda
• Dzięki tej próbie wiadomo, jak silne jest działanie GABA, które można ocenić przez porównanie wyników próby badawczej z wynikami próby kontrolnej.
• Próba z wodą pokazała, że GABA faktycznie działa, a powolny rozwój larw nie wynika z innych, nieznanych czynników.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że próbą kontrolną jest woda morska, wraz z poprawnym
uzasadnieniem, odnoszącym się do roli tej próby jako poziomu odniesienia dla próby badawczej LUB do eliminacji wpływu innych czynników niż obecność GABA na rozwój larw. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Próbą kontrolną była hodowla wyłącznie w sztucznej wodzie morskiej, bez GABA. Dostarcza ona informacji o rozwoju larw w warunkach bez badanego czynnika. Porównując z nią hodowlę z GABA, można ocenić wpływ tego związku na przekształcanie planul w polipy.
W obu próbach zastosowano to samo podstawowe środowisko hodowli. Kontrola nie służy do wykazania, że woda „nie działa” na zwierzę, lecz do oddzielenia efektu dodatku GABA od zwykłego przebiegu rozwoju w danym środowisku. Potrzebne są zarówno rozstrzygnięcie, jak i funkcjonalne uzasadnienie.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2023-Z9-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.6.b | PR:OG.II.2
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Procesy: rozmnażanie
Zagadnienia: Regulacja nerwowa
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań