Zadanie 12.2 — maj 2024 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 12 · maj 2024 · Formuła 2023

Rotawirusy są patogenami wywołującymi biegunkę u ludzi, a także u pozostałych ssaków. Biegunka spowodowana rotawirusem ma bardzo podobny przebieg u wszystkich ssaków. Większość dzieci przechodzi co najmniej jedną infekcję rotawirusową przed ukończeniem piątego roku życia. Ostre biegunki stanowią natomiast ważną przyczynę strat w chowie młodych zwierząt.

Rotawirus namnaża się w szczytowych komórkach kosmków jelitowych. Wskutek tego mikrokosmki ulegają zanikowi, a zakażone komórki się złuszczają. Utrata szczytowych części kosmków prowadzi do niedoboru disacharydaz – maltazy, laktazy i sacharazy, który może się utrzymywać przez kilka tygodni. Każda zakażona komórka wydziela do światła jelita jony chlorkowe. Disacharydy oraz jony chlorkowe są substancjami czynnymi osmotycznie.

Wraz z nasilonym wydalaniem płynnego kału organizm traci nie tylko wodę, lecz także niestrawione i niewchłonięte składniki odżywcze. U chorych zwierząt obserwowano obniżenie podstawowego tempa metabolizmu, co stanowi przystosowanie do zmniejszonej dostępności glukozy.

Dzieci, które przeszły zakażenie rotawirusowe, wykazują nietolerancję mleka, występującą nawet przez kilka tygodni po infekcji.

Na podstawie: W. von Engelhardt, G. Breves, Fizjologia zwierząt domowych, Łódź 2010;

S.E. Crawford i in., Rotavirus Infection, „Nature Reviews Disease Primers” 3, 2017;

C.A. Omatola, A.O. Olaniran, Rotaviruses: From Pathogenesis to Disease Control – A Critical Review,

„Viruses” 14(5), 2022.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 12; strona PDF 16
Materiał do zadania 12 · strona PDF 16
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało wpływ znacznego odwodnienia na układ krwionośny. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.

W wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (spada / wzrasta), a więc

serce musi bić (szybciej / wolniej), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć

tkanki w tlen.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 12.2; strona PDF 16
Zadanie 12.2 · strona PDF 16
Luka 1
Luka 2

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal najpierw skutek utraty wody dla płynnej części krwi. Oddziel pojęcie stężenia składników od objętości płynu, w którym są zawieszone.

Podpowiedź 2

Mniejsza objętość krwi może zmniejszać ilość krwi tłoczonej podczas pojedynczego skurczu. Jak musiałaby zmienić się częstość skurczów, aby częściowo to wyrównać?

Podpowiedź 3

Dobierz kierunek zmiany objętości osocza do odwodnienia, a potem reakcję kompensacyjną serca. Pytanie dotyczy podtrzymywania przepływu, a nie oszczędzania liczby uderzeń.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

W wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (spada / wzrasta), a więc serce musi bić (szybciej / wolniej), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć tkanki w tlen.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 18
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 18

Zasady oceniania

1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

W wyniku odwodnienia objętość osocza spada. Mniejsze wypełnienie układu krążenia utrudnia utrzymanie odpowiedniego przepływu i ciśnienia, dlatego w opisanej reakcji kompensacyjnej serce bije szybciej. Zwiększenie częstości skurczów pomaga podtrzymać dopływ krwi i tlenu do tkanek przy mniejszej ilości płynu. Wybory to „spada” i „szybciej”. Nie należy utożsamiać zagęszczenia krwi ze wzrostem objętości osocza — utrata wody powoduje odwrotną zmianę objętości.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Luka 1 — w podstawie programowej. Odwodnienie i regulacja ciśnienia krwi. Zakres części: Luka 1.

  • PR:XI.1.6 — przedstawia mechanizmy warunkujące homeostazę (termoregulacja, osmoregulacja, stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi);

Luka 2 — w podstawie programowej. Odwodnienie i regulacja ciśnienia krwi. Zakres części: Luka 2.

  • PR:XI.1.6 — przedstawia mechanizmy warunkujące homeostazę (termoregulacja, osmoregulacja, stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi);
Wymagania podstawy programowej

Luka 1

W podstawie programowej

Odwodnienie i regulacja ciśnienia krwi. Zakres części: Luka 1.

  • PR:XI.1.6 — przedstawia mechanizmy warunkujące homeostazę (termoregulacja, osmoregulacja, stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi);

Luka 2

W podstawie programowej

Odwodnienie i regulacja ciśnienia krwi. Zakres części: Luka 2.

  • PR:XI.1.6 — przedstawia mechanizmy warunkujące homeostazę (termoregulacja, osmoregulacja, stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi);

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z12-2

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XI.1.6

Wymagania historyczne: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 1. Podstawowe zasady budowy i funkcjonowania organizmu zwierzęcego. Zdający: 6) przedstawia mechanizmy warunkujące homeostazę ([…] stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi […]).

Działy: Funkcjonowanie zwierząt

Organizmy: wirusy | zwierzęta

Zagadnienia: Podstawowe zasady budowy i funkcjonowania organizmu zwierzęcego

Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania