Zadanie 15 — maj 2023 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony3 pkt

Psy rasy labrador retriever mogą mieć sierść czarną, brązową lub żółtą. Za barwę sierści psów tej rasy odpowiadają dwa niezależnie dziedziczone geny. Każdy z tych genów ma dwa allele.

• Allele pierwszego genu warunkują powstanie pigmentu – allel dominujący E warunkuje jego wytworzenie i powstanie ciemnej sierści, natomiast recesywny allel e w układzie homozygotycznym uniemożliwia wytworzenie pigmentu i sierść pozostaje jasna – żółta.

• Allele drugiego genu są odpowiedzialne za kolor ciemnej sierści – dominujący allel B odpowiada za wytworzenie czarnego barwnika, natomiast recesywny allel b – za barwnik brązowy.

Psy o sierści żółtej mogą mieć różny kolor nosa – może on być ciemny, jeżeli w ich genotypie występuje przynajmniej jeden allel B, albo jasny – gdy nie mają tego allelu.

Skrzyżowano żółtą samicę i brązowego samca mających już szczenięta: czarne, brązowe i żółte.

Na podstawie: www.labrador.org.pl

Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany stosunek fenotypowy szczeniąt czarnych, brązowych i żółtych w potomstwie opisanej pary psów oraz określ prawdopodobieństwo, że żółte szczenię będzie miało ciemny nos.

Prawdopodobieństwo, że żółte szczenię będzie miało ciemny nos:

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 15; strona PDF 24
Zadanie 15 · strona PDF 24

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Krzyżówka genetyczna:

♀ ♂eB eb
Eb EeBb (czarny)Eebb (brązowy)
eb eeBb (żółty)eebb (żółty)
Be be
bE BbEe bbEe
be Bbee bbee

Oczekiwany stosunek fenotypowy:

• 1 : 1 : 2

• 25% : 25% : 50%

• czarne : żółte : brązowe = 1 : 2 : 1

Prawdopodobieństwo, że żółte szczenię będzie miało ciemny nos: 50% / 0,5 / ½

Uwaga: Uznaje się odpowiedzi z następującymi określeniami kolorów sierści: żółta = jasna = biszkoptowa oraz brązowa = czekoladowa.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 30
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 30
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 31
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 31

Zasady oceniania

3 pkt – za poprawne

• zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ

• podanie oczekiwanego stosunku fenotypowego ORAZ

• określenie prawdopodobieństwa. 2 pkt – za poprawne

• zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ

• podanie oczekiwanego stosunku fenotypowego ALBO określenie prawdopodobieństwa. 1 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Klucz CKE jest dostępny. Wyjaśnienie i podpowiedzi do tego polecenia są jeszcze w opracowaniu.

Wymagania podstawy programowej

Krzyżówka genetyczna

W podstawie programowej

Krzyżówka genów współdziałających i prawdopodobieństwo warunkowe. Zakres części: Krzyżówka genetyczna.

  • PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
  • PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);

Oczekiwany stosunek fenotypowy

W podstawie programowej

Krzyżówka genów współdziałających i prawdopodobieństwo warunkowe. Zakres części: Oczekiwany stosunek fenotypowy.

  • PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
  • PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);

Prawdopodobieństwo ciemnego nosa u żółtego szczenięcia

W podstawie programowej

Krzyżówka genów współdziałających i prawdopodobieństwo warunkowe. Zakres części: Prawdopodobieństwo ciemnego nosa u żółtego szczenięcia.

  • PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
  • PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2023-MAJ-F2023-Z15

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XIV.1.1 | PR:XIV.1.2

Wymagania historyczne: XIV. Genetyka klasyczna. 1. Dziedziczenie cech. Zdający: 1) zapisuje i analizuje krzyżówki […] oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów […] w pokoleniach potomnych […]; 2) przedstawia dziedziczenie […] dwugenowe […] ([…] współdziałanie dwóch lub większej liczby genów).

Działy: Genetyka klasyczna

Procesy: dziedziczenie

Zagadnienia: Dziedziczenie cech

Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych | Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania