Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 10 · lipiec 2020 · Formuła 2015
Większość porostów ma warstwę korową, o gęsto splecionych strzępkach grzyba, izolującą wnętrze porostu od bezpośrednich wpływów środowiska zewnętrznego. Pod nią znajduje się warstwa zbudowana z komórek glonów, jeszcze głębiej – warstwa rdzeniowa utworzona ze strzępek grzyba, a następnie – dolna warstwa korowa. W plechach porostów, często w warstwie korowej, występują tzw. specyficzne wtórne metabolity porostowe. Te związki powstają dzięki temu, że komórki fotosyntetyzujące produkują węglowodany, które są następnie transportowane do komórek grzyba, gdzie w licznych szlakach metabolicznych są przekształcane w metabolity wtórne. Są one związkami aktywnymi biochemicznie – wykazują m.in. działanie bakteriobójcze, hamują kiełkowanie wielu nasion oraz zarodników mchów. Niektóre z wtórnych metabolitów porostowych absorbują szkodliwe promieniowanie UVA i UVB, a jeszcze inne posiadają zdolność do selektywnego usuwania z podłoża skalnego jonów Ca2+ oraz Mg2+, w wyniku czego naruszona zostaje struktura skały.
Na podstawie: M. Opanowicz, Ekologiczna rola wtórnych metabolitów porostowych, „Wiadomości Botaniczne”, 46 (1/2), 2002; P. Czarnota, Symbiozy porostowe w świetle interakcji pomiędzy grzybami i fotobiontami, „Kosmos”, T. 58, 1–2, 2009; Z. Podbielkowski, Rośliny zarodnikowe, Warszawa 1982.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2020-lipiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Na podstawie tekstu wykaż, że wytwarzanie wtórnych metabolitów przez porosty
1. umożliwia im skuteczną konkurencję międzygatunkową:
.
2. chroni DNA ich komórek przed uszkodzeniami:
. .
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. umożliwia skuteczną konkurencję międzygatunkową, gdyż:
• wtórne metabolity porostowe hamują kiełkowanie wielu nasion rośliny konkurujących z porostami o światło / wodę / miejsce do życia.
• wtórne metabolity porostowe hamują kiełkowanie zarodników mchów, a porosty konkurują z mchami z o światło / wodę/miejsce do życia.
2. chroni ich DNA przed uszkodzeniami ,gdyż:
• wtórne metabolity porostowe absorbują szkodliwe promieniowanie UV, które może wywoływać mutacje DNA / jest czynnikiem mutagennym.
• metabolity te absorbują szkodliwe promieniowanie UVA oraz/lub UVB, które powoduje powstawanie dimerów tymidynowych, co uszkadza DNA.
Uwaga: Nie zalicza się odpowiedzi „Wtórne metabolity porostowe absorbują promieniowanie UV/UVA/UVB, które może uszkadzać DNA”, ponieważ jest to tautologia.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne uzasadnienie, uwzględniające rolę wtórnych metabolitów porostowych w:
1. skutecznej konkurencji międzygatunkowej odnoszące się do hamowania kiełkowania nasion roślin, z którymi porosty konkurują o zasoby środowiska oraz 2. pochłanianiu promieniowania UV będącego czynnikiem mutagennym. 1 p. – za poprawne uzasadnienie, uwzględniające rolę wtórnych metabolitów porostowych w: tylko w punkcie 1. – skutecznej konkurencji międzygatunkowej albo tylko w punkcie 2. – pochłanianiu promieniowania UV będącego czynnikiem mutagennym.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 10.1
W podstawie programowej
Funkcje metabolitów porostowych opisane w tekście.
- PR:VII.5 — przedstawia znaczenie grzybów, w tym porostów, w przyrodzie i dla człowieka.
- PR:XVII.3.2 — przedstawia skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej i międzygatunkowej;
- PR:XIV.2.8 — wykazuje związek między narażeniem organizmu na działanie czynników mutagennych (fizycznych, chemicznych, biologicznych) a zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób;
- PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2020-LIPIEC-F2015-Z10-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:VII.5 | PR:XVII.3.2 | PR:XIV.2.8 | PR:OG.III.2
Wymagania historyczne: III etap edukacyjny. IV. Ekologia. Zdający 2) wskazuje, na przykładzie dowolnie wybranego gatunku, zasoby, o które konkurują jego przedstawiciele między sobą i z innymi gatunkami. III etap edukacyjny. VIII. Genetyka. Zdający 8) podaje ogólną definicję mutacji oraz wymienia przyczyny ich wystąpienia (mutacje spontaniczne i wywołane przez czynniki mutagenne); podaje przykłady czynników mutagennych.
Działy: Grzyby | Ekologia | Genetyka klasyczna
Organizmy: bakterie | grzyby | rośliny
Procesy: fotosynteza
Zagadnienia: Ekologia organizmów