Zadanie 21.4 — czerwiec 2020 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 21 · czerwiec 2020 · Formuła 2015

W 1963 r. u południowych wybrzeży Islandii, na skutek serii erupcji wulkanicznych, wyłoniła się z morza niewielka wyspa Surtsey. Wyspa jest całkowicie izolowana przez ocean, a od Islandii oddziela ją 32 km otwartego morza. Od samego początku powstania Surtsey została objęta ścisłą ochroną oraz zakazem wstępu, dzięki czemu stała się ważnym miejscem badań, m.in. procesów kolonizacyjnych.

Już w 1965 r. odnaleziono pierwszą roślinę nasienną, która wyrosła na wyspie. Była nią jednoroczna rukwiel nadmorska (Cakile maritima). Wkrótce potem pojawiły się inne rośliny. Ptaki początkowo wykorzystywały wyspę jako miejsce odpoczynku podczas wędrówek. Pojedynczo gniazdowały na klifach. W 1986 r. pojawiły się jednak pierwsze ślady gniazdowania mew na zupełnie nagiej lawie.

Diaspory (nasiona, owoce i inne części roślin służące do ich rozmnażania i rozprzestrzeniania się) dostały się na wyspę za pomocą zwierząt (zoochoria), wiatru (anemochoria) lub zostały przyniesione przez wodę (hydrochoria).

Na wykresie przedstawiono ilościowe zestawienie trzech sposobów kolonizacji wyspy Surtsey przez rośliny.

Liczba gatunków roślin rozsiewanych przez wodę, zwierzęta i wiatr w latach 1960–2010. Najsilniej wzrasta krzywa zoochorii, hydrochoria po początkowym wzroście stabilizuje się, anemochoria wzrasta później.

Na podstawie: P. Wąsowicz, Kolonizacja Surtsey – młodej, wulkanicznej wyspy na północnym Atlantyku, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, t. 64, nr 2 (307).

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 21; strona PDF 22
Materiał do zadania 21 · strona PDF 22
Materiał do zadania 21; strona PDF 23
Materiał do zadania 21 · strona PDF 23
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Wyjaśnij, dlaczego powstanie kolonii mew na wyspie spowodowało nową falę kolonizacji Surtsey przez rośliny w początkach lat dziewięćdziesiątych.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 21.4; strona PDF 24
Zadanie 21.4 · strona PDF 24

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Użyźnienie podłoża przez ptasie odchody stworzyło warunki do kiełkowania diaspor gatunków o większych wymaganiach.

• Kolonizacja wyspy przez mewy spowodowała szybsze wzbogacanie podłoża w niezbędne do wzrostu roślin substancje odżywcze, co stworzyło warunki dla bardziej wymagających gatunków roślin.

• Wzrost liczebności mew, w zestawieniu z bliskością innych wysp archipelagu, spowodował, że zwiększyło się prawdopodobieństwo przeniesienia przez ptaki diaspor różnych roślin, co przyczyniło się do wzrostu liczby gatunków roślin kolonizujących wyspę.

Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odwołujących się do zwiększenia liczebności populacji roślin, zamiast – do wzrostu liczby gatunków roślin.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 36
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 36

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające:

• mechanizm – nawożenie podłoża przez mewy lub częstszą zoochorię z udziałem mew, mechanizm – nawożenie podłoża przez mewy lub częstszą zoochorię z udziałem mew,

• skutek – pojawienie się i możliwość rozwoju diaspor nowych gatunków roślin. skutek – pojawienie się i możliwość rozwoju diaspor nowych gatunków roślin. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.

Klucz CKE jest dostępny. Wyjaśnienie i podpowiedzi do tego polecenia są jeszcze w opracowaniu.

Wymagania podstawy programowej

Polecenie 21.4

W podstawie programowej

Użyźnianie podłoża i sukcesja.

  • PR:XVII.3.9 — przedstawia sukcesję jako proces przemiany ekosystemu w czasie.
  • PR:I.1.1 — przedstawia znaczenie biologiczne makroelementów, w tym pierwiastków biogennych;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2020-CZERWIEC-F2015-Z21-4

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XVII.3.9 | PR:I.1.1

Wymagania historyczne: VII. Ekologia. 4. Struktura i funkcjonowanie ekosystemu. Zdający: 1) przedstawia rolę organizmów tworzących biocenozę w kształtowaniu biotopu (proces glebotwórczy, mikroklimat); 2) [...] wykazuje, że zróżnicowana struktura przestrzenna ekosystemu zależy zarówno od czynników fizykochemicznych (zmienność środowiska w skali lokalnej), jak i biotycznych […].

Działy: Ekologia | Chemizm życia

Organizmy: rośliny | zwierzęta

Procesy: rozmnażanie

Zagadnienia: Ekologia organizmów

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania