Materiał źródłowy do zadania
W celu sprawdzenia, czy na przejście komórek do fazy M cyklu komórkowego mogą mieć wpływ związki chemiczne zawarte w cytoplazmie innych komórek będących w fazie M, przeprowadzono doświadczenie w dwóch wariantach: A i B. W doświadczeniu wykorzystano oocyty żaby Xenopus, które są wygodnym obiektem sprawdzania aktywności czynników kierujących komórkę do fazy M, gdyż mają one zakończoną replikację DNA i są zatrzymane tuż przed fazą podziału jądra komórkowego.
A. Z oocytu żaby Xenopus, znajdującego się w interfazie cyklu komórkowego, pobrano cytoplazmę, następnie wstrzyknięto ją do innego oocytu tej żaby, znajdującego się w interfazie.
B. Z dzielącego się jaja żaby Xenopus, znajdującego się w fazie M cyklu komórkowego, pobrano cytoplazmę, następnie wstrzyknięto ją do oocytu tej żaby, znajdującego się w interfazie.
Przebieg doświadczenia i jego wyniki przedstawiono na poniższych schematach.
Na podstawie: B. Alberts i inni, Podstawy biologii komórki, Warszawa 2007.
Podaj przykład funkcji, jaką pełnią w niedzielącym się oocycie mikrotubule wchodzące w skład cytoszkieletu komórki.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uwzględnij warunek „niedzielący się oocyt”. Jak cytoszkielet pomaga przenosić materiały między odległymi obszarami dużej komórki?
Podpowiedź 2
Białka motoryczne mogą przesuwać ładunki po mikrotubulach. Takie trasy działają niezależnie od powstawania wrzeciona podziałowego.
Podpowiedź 3
Podaj transport pęcherzyków lub organelli wzdłuż mikrotubul. Nie wybieraj rozdzielania chromosomów ani ruchu nieobecnej wici.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Funkcja transportowa.
• Mikrotubule umożliwiają zachodzenie transportu wewnątrzkomórkowego.
• W niedzielącym się oocycie mikrotubule tworzą szlaki transportowe.
• Mikrotubule określają pozycję organellów w obrębie komórki.
• Wpływają na ruch cytoplazmy.
• Mikrotubule utrzymują kształt komórki.
Uwagi: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do tworzenia wici lub rzęsek, ponieważ oocyt nie ma organellów ruchu. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do budowy centrioli, bo nie jest to element cytoszkieletu. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do pełnienia funkcji ochrony przed uszkodzeniem.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne podanie przykładu funkcji mikrotubul w niedzielącym się oocycie, odnoszącego się do transportu wewnątrzkomórkowego lub organizacji komórki. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Mikrotubule mogą tworzyć szlaki transportu wewnątrzkomórkowego, po których białka motoryczne przemieszczają pęcherzyki i organella. Dzięki temu materiały trafiają do odpowiednich obszarów dużego oocytu także wtedy, gdy nie zachodzi podział. To odrębna funkcja od tworzenia wrzeciona. W poleceniu wymagany jest przykład odnoszący się do niedzielącej się komórki, dlatego rozdzielanie chromosomów nie pasuje. Nie przypisuj też oocytowi rzęsek lub wici tylko dlatego, że mikrotubule budują takie struktury w innych komórkach.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za poprawne podanie przykładu funkcji mikrotubul w niedzielącym się oocycie, odnoszącego się do transportu wewnątrzkomórkowego lub organizacji komórki. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 15.5
W podstawie programowej
Transportowa rola mikrotubul.
- PR:II.12 — przedstawia znaczenie cytoszkieletu w ruchu komórek, transporcie wewnątrzkomórkowym, podziałach komórkowych oraz stabilizacji struktury komórki; dokonuje obserwacji mikroskopowych ruchów cytoplazmy w komórkach roślinnych;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2018-MAJ-F2015-Z15-5
Organizator: CKE
Działy: Komórka
Organizmy: zwierzęta