Zadanie 1.1 — matura 2016

Platon, Menon
SOKRATES: Jeśli cnota jest rodzajem wiedzy, jest oczywiste, że można jej nauczyć.
MENON: Z pewnością.
SOKRATES: Szybko to rozstrzygnęliśmy […].
MENON: Doskonale.
SOKRATES: Następnym problemem, który, jak się wydaje, należy rozpatrzyć, jest to, czy
cnota jest wiedzą, czy czymś innym niż wiedza.
MENON: Mnie się też wydaje, że jest to następny problem, który trzeba rozpatrzyć.
SOKRATES: Więc cóż? Czy nie uważamy cnoty za dobro? Czy podtrzymujemy tę hipotezę,
że cnota jest dobrem?
MENON: Z pewnością.
SOKRATES: Gdyby istniało jakieś dobro oddzielnie od wiedzy, wówczas i cnota mogłaby
nie być wiedzą; jeśli jednak nie ma takiego dobra, które nie należałoby do wiedzy, możemy
słusznie przypuszczać, że jest ona wiedzą.
MENON: Jest tak.
SOKRATES: Czy dzięki cnocie jesteśmy dobrzy?
MENON: Tak.
SOKRATES: Jeśli dobrzy, to i pożyteczni: wszystko, co dobre, jest bowiem pożyteczne. Czyż
nie?
MENON: Tak.
SOKRATES: Zatem i cnota jest pożyteczna?
MENON: Z konieczności, zgodnie z tym, cośmy ustalili.
SOKRATES: Popatrzmy zatem, jakie rzeczy są dla nas pożyteczne, rozpatrując każdą
z osobna. Zdrowie, mówimy, siła, piękność, bogactwo; wszystkie te rzeczy i im podobne
uważamy za pożyteczne. Czyż nie?
MENON: Tak.
SOKRATES: Ale niekiedy uważamy, że te same rzeczy nam szkodzą; czy też tak uważasz,
czy nie?
MENON: Tak samo.
SOKRATES: Zastanów się zatem, jak są one kierowane, gdy nam przynoszą pożytek, a jak
gdy szkodzą? Czy nie jest tak, że gdy są używane rozsądnie, przynoszą nam pożytek, jeśli
nie, szkodzą?
MENON: Z pewnością.
SOKRATES: Rozważmy teraz rzeczy od strony duszy. Czy nazywasz coś roztropnością,
sprawiedliwością, męstwem, zdolnością do nauki, pamięcią, hojnością i tym podobnie?
MENON: Nazywam.
SOKRATES: Zastanów się, czy te spośród nich, które nie są twoim zdaniem wiedzą, lecz
czymś różnym od wiedzy, nie są takie, że raz szkodzą, innym razem przynoszą pożytek? Na
przykład męstwo; gdy męstwo nie jest rozważne, ale jest tylko zuchwalstwem; jeśli człowiek
jest nierozsądnie zuchwały, ponosi szkodę, jeśli kieruje nim rozsądek, odnosi korzyść.
MENON: Tak.

SOKRATES: Czy nie jest tak samo z rozwagą i zdolnością uczenia się? To, czego się uczymy
i czemu się oddajemy z rozsądkiem, przynosi pożytek, jeśli bez rozsądku, szkodzi.
MENON: To całkowita prawda.
SOKRATES: Krótko mówiąc, czy wszystko to, co dusza podejmuje albo znosi kierując się
rozsądkiem, nie kończy się szczęśliwie, jeśli zaś kieruje się nierozsądkiem, przeciwnie?
MENON: Tak się wydaje.
SOKRATES: Jeśli zatem cnota jest jedną z rzeczy związanych z duszą i z konieczności musi
być pożyteczna, musi być rozsądkiem; wszystkie inne bowiem rzeczy z duszą związane nie są
same z siebie ani pożyteczne, ani szkodliwe, ale zależnie od tego, czy towarzyszy im
rozsądek, czy szaleństwo szkodzą lub przynoszą pożytek. Zgodnie z tym rozumowaniem,
ponieważ cnota przynosi pożytek, musi być rodzajem rozsądku.
MENON: I mnie się tak wydaje.
Platon, Menon, przeł. P. Siwek, [w:] Platon, Gorgias. Menon, Warszawa 1991, s. 173–175.