Tekst A
Ignacy Krasicki
Wziętość1 (fragment)
Był niejakiś pan Łukasz, co chciał wiele dostać.
Cóż on czynił? – Najsamprzód zmyślił sobie postać.
Chciał oszukać, oszukał, bo to nie są cuda,
I niezgrabne szalbierstwo2 częstokroć się uda,
A dopieroż gdy sztuczne3. Patrzał Łukasz pilnie,
Jak to się drudzy wznoszą i zgadł nieomylnie.
Zgadł sekret. – A ten jaki? – Do możniejszch przystać,
Strzec się słabych, śmiać z cnoty, a z głupstwa korzystać.
Przykład wszystkim widoczny rzecz wyłuszczy prosta.
Gdy widzisz, senatorem że został starosta4,
Patrz, jak się zsenatorzył. Był filut5, jest możny,
Wczoraj ledwo mościom pan6, dziś jaśnie wielmożny.
Mieczysław Piszczkowski o twórczości Ignacego Krasickiego napisał:
Krasicki […] z obiektywną ciekawością studiuje duszę ludzką [...]. Z nieporównanym
dowcipem wyśmiewa bystro zaobserwowane wady ludzkie.
Przypisy i opis źródła
- Wziętość – popularność.
- Szalbierstwo – oszustwo, zwłaszcza wyłudzenie czegoś.
- Sztuczne – przebiegłe, umiejętne.
- Senatorem że został starosta – starostowie nie mieli praw zasiadania w senacie, aby więc zostać senatorem, starosta musiał otrzymać ktoryś z wyższych urzedów: kasztelana, wojewody, ministra.
- Filut – tu: spryciarz.
- Wczoraj ledwo mościom pan – tytuł grzecznościowy „mości pan” obowiązywał w stosunku do każdego szlachcica, natomiast do szlachcica sprawującego jakiś urząd zwracano się „jaśnie wielmożny”.
Ignacy Krasicki, Wziętość, [w:] tegoż, Satyry i listy, Wrocław 1988.
Czy zgadzasz się z tą opinią? Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do podanego fragmentu satyry Wziętość albo innej znanej Ci satyry Ignacego Krasickiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Uzasadnienie powinno objąć komiczność satyry i krytykowaną wadę.
2. Gdzie szukać?
We Wziętości sprawdź sposób opowiedzenia historii Łukasza i to, dzięki czemu zdobywa pozycję.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Rozstrzygnięcie poprzyj dwoma aspektami tego samego przykładu: jak bawi oraz czego uczy. Możesz wykorzystać inną znaną satyrę, zachowując ten warunek.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Opinia Piszczkowskiego jest słuszna. W podanym fragmencie satyry Wziętość Krasicki krytykuje ludzkie wady: przebiegłość i obejmowanie ważnych stanowisk w wyniku oszustwa. Poeta jakby przemyca krytykę, opowiadając dowcipną historyjkę o Łukaszu. Język utworu też jest zabawny, m.in. dzięki zastosowaniu pytań.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do zabawnego charakteru fragmentu satyry ORAZ wad, które ukazuje.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do zabawnego charakteru fragmentu satyry ALBO wad, które ukazuje.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Możesz potwierdzić opinię o łączeniu zabawy i krytyki wad. We Wziętości dowcipna historyjka o Łukaszu oraz sposób opowiadania przyciągają uwagę i nadają satyrze komiczny charakter.
Przez tę historię Krasicki piętnuje przebiegłość, oszustwo i zdobywanie znaczenia lub stanowisk bez rzeczywistej wartości. Uzasadnienie obejmuje dwa aspekty: jak utwór bawi oraz jaką wadę demaskuje. Dopuszczalne odwołanie do innej satyry musi spełnić te same warunki.
Na co uważać
Sam opis żartu albo samo potępienie wady nie wyczerpuje obu elementów uzasadnienia.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do zabawnego charakteru fragmentu satyry ORAZ wad, które ukazuje. 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do zabawnego charakteru fragmentu satyry ALBO wad, które ukazuje. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2022-MARZEC-POKAZOWY-F2023-Z9
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.5 | PP:I.1.8 | PP:I.1.14
Wymagania historyczne: I.1.5 interpretuje treści alegoryczne; I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]; I.1.15 wykorzystuje w interpretacji utworów […] potrzebne konteksty […].
Epoki: oświecenie
Autorzy: Ignacy Krasicki
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich