Tekst A
Lucjusz Anneusz Seneka O życiu szczęśliwym (fragment)
XVI. Na cnocie zatem polega prawdziwe szczęście. Jakiej rady udzieli ci cnota? Tej, abyś ani za dobro, ani za zło nie uważał niczego, co ci się przytrafi […]. Następnie abyś był niewzruszony zarówno w obliczu zła, jak i pod wpływem dobra, tak abyś, o ile to tylko możliwe, kształtował siebie na podobieństwo Boga. Jaką nagrodę obiecuje ci cnota za tego rodzaju zadanie bojowe? Rzeczy niezmiernie wielkie i równe przymiotom boskim: w niczym nie doznasz przymusu, niczego nie będziesz potrzebował, staniesz się wolny, bezpieczny, niedostępny dla szkody; żaden twój wysiłek nie pójdzie na marne, żadna przeszkoda nie stanie ci w drodze, wszystko ułoży ci się według twego życzenia, nie spotka cię nic przeciwnego, nic na przekór twemu pragnieniu i woli.
Przypisy i opis źródła
Lucjusz Anneusz Seneka, Dialogi, przeł. Leon Joachimowicz, Warszawa 1998.
Tekst B
Pieśń XII (fragment)
Nie masz, i po drugi raz nie masz wątpliwości,
Żeby cnota miała być kiedy bez zazdrości:
Jako cień nieodstępny ciała naszladuje1,
Tak za cnotą w też tropy zazdrość postępuje.
[…]
Cnota (tak jest bogata) nie może wziąć szkody2
Ani sie też ogląda na ludzkie nagrody;
Sama ona nagrodą i płacą jest sobie
I krom nabytych przypraw świetna w swej ozdobie3.
A jesli komu droga otwarta do nieba,
Tym, co służą ojczyźnie. Wątpić nie potrzeba,
Że co im zazdrość ujmie, Bóg nagradzać będzie,
A cnota kiedykolwiek miejsce swe osiędzie4.
Przypisy i opis źródła
- Cień […] ciała naszladuje – cień idzie za ciałem.
- Wziąć szkody – ponieść szkody.
- I krom nabytych przypraw świetna w swej ozdobie – tu: i oprócz tego, że przynosi korzyści, błyszczy swą pięknością.
- Miejsce swe osiędzie – zajmie
należne sobie miejsce.
Jan Kochanowski, Pieśń XII, Księgi wtóre, Warszawa 1988.
Czy Jan Kochanowski w Pieśni XII rozumie rolę cnoty w życiu człowieka tak, jak określił tę rolę Lucjusz Anneusz Seneka w zacytowanym fragmencie tekstu O życiu szczęśliwym? W uzasadnieniu odpowiedzi sformułuj dwa argumenty – każdy w odniesieniu do obu tekstów.
Rozstrzygnięcie: … Argument 1.: … Argument 2.: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Dwa argumenty muszą porównywać obu twórców. Nie poświęcaj każdego innej osobie.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, co cnota daje człowiekowi, czego wymaga i z jaką perspektywą nagrody się wiąże.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wybierz dwa kryteria, zestaw wypowiedzi i dobierz zgodne rozstrzygnięcie. Nie pomijaj różnicy między doczesnością a perspektywą religijną.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Rozstrzygnięcie: Tak samo. Argumenty, np.:
- Obaj twórcy twierdzą, że cnota jest źródłem szczęścia człowieka – Kochanowski uważa, że cnotliwy człowiek ma otwartą drogę do raju, zaś Seneka głosi, że dzięki cnocie człowiek staje się wolny.
- Obaj twórcy podkreślają, że cnota stawia przed człowiekiem wymagania: Seneka twierdzi, że trzeba doskonalić się w zachowaniu postawy stoickiej, zaś Kochanowski podkreśla, że trzeba być patriotą. 2) Rozstrzygnięcie: Inaczej. Argumenty, np.:
- Seneka podkreśla, że praktykowanie cnoty wynagradza człowieka w doczesności. Kochanowski zgadza się z tym, ale dodaje, że za cnotliwe życie człowiek otrzyma nagrodę również po śmierci.
- Seneka twierdzi, że dzięki cnocie człowiek nabiera cech równych cechom boskim, a Kochanowski, że dzięki cnocie człowiek będzie prowadził życie, które będzie się podobało Bogu.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch argumentów – każdego w odniesieniu do obu tekstów.
1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego argumentu w odniesieniu do obu tekstów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Możesz odpowiedzieć „tak”, wykazując w dwóch porównaniach, że cnota prowadzi do ludzkiego dobra oraz wymaga świadomej pracy nad sobą. U Seneki daje wolność wewnętrzną i wymaga postawy stoickiej; u Kochanowskiego wiąże się z dobrem, służbą wspólnocie i perspektywą nagrody.
Przy odpowiedzi „inaczej” wskaż dwie różnice: Seneka akcentuje doczesne spełnienie i upodobnienie do boskiej doskonałości, a Kochanowski dodaje życie wieczne oraz zgodność postępowania z wolą Boga. Każdy argument musi zawierać człon dotyczący obu tekstów.
Na co uważać
Nie rozdzielaj autorów między argumenty. Potrzebujesz dwóch zestawień, a nie dwóch osobnych streszczeń.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch argumentów – każdego w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego argumentu w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2023-GRUDZIEN-F2023-Z6
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.12
Wymagania historyczne: I.1.8 wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; I.1.13 porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne.
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Pieśni
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich