Tekst A
Przeczytaj fragment Potopu Henryka Sienkiewicza.
Henryk Sienkiewicz Potop
– Wracam do materii – mówił Zagłoba. – Owóż, repeto1, należałby mi się wypoczynek, ale że ojczyzna w paroksyzmie2, że nieprzyjaciel depce naszą ziemię, przetom tu jest, mości panowie, aby razem z wami oponować się hostibus3 w imię tej matki, która nas wszystkich wykarmiła. Kto przy niej dziś nie stanie, kto jej na ratunek nie pobieży, ten nie syn, ale pasierb, ten niegodzien jej miłości. Ja stary, idę, niech się dzieje wola boża, a jeśli zginąć przyjdzie, tedy ostatnim tchem będę wołał: „Na Szweda! panowie bracia! Na Szweda!...”. Poprzysięgnijmy sobie, że nie prędzej popuścimy szable z dłoni, aż ich z ojczyzny wyżeniem!...
Przypisy i opis źródła
- Repeto – powtarzam.
- Paroksyzm – nagłe wystąpienie lub zaostrzenie się objawów chorobowych.
- Hostibus – wrogom.
Henryk Sienkiewicz, Potop, Warszawa 1982.
Uzupełnij tabelę. Z zacytowanego fragmentu Potopu wypisz przykład środka retorycznego i podaj jego nazwę.
Przykład środka retorycznego | Nazwa środka retorycznego |
|---|---|
| … | … |
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Potrzebna jest jedna zgodna para: cytat i nazwa środka retorycznego.
2. Gdzie szukać?
Wyszukaj zwrot do odbiorców, powtórzenie lub charakterystyczną konstrukcję zdania w mowie Zagłoby.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wypisz fragment wystarczający do rozpoznania budowy i dobierz nazwę. Nie nazywaj środka wyłącznie na podstawie patriotycznego tematu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przykład środka retorycznego Nazwa środka retorycznego „Kto przy niej dziś nie stanie, kto jej na anafora / powtórzenie ratunek nie pobieży…” „Na Szweda! […] Na Szweda!” powtórzenie / wykrzyknienie panowie bracia! apostrofa „ten nie syn, ale pasierb” antyteza / słownictwo wartościujące „w imię tej matki, która nas wszystkich alegoria ojczyzny jako matki / metafora wykarmiła” „Poprzysięgnijmy sobie” tryb rozkazujący zapożyczenia z języka łacińskiego / wyrazy repeto / hostibus łacińskie / makaronizmy
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie przykładu środka retorycznego i jego nazwy.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wybierz wyraźny przykład, np. „panowie bracia!” i nazwij go apostrofą, ponieważ jest bezpośrednim zwrotem do słuchaczy. W ten sposób prawidłowo łączysz fragment wypowiedzi z określeniem środka.
Inna poprawna para to „Na Szweda! […] Na Szweda!” — powtórzenie lub wykrzyknienie. Nie trzeba wypisywać wszystkich środków: wystarczy jedna zgodna para przykładu i nazwy.
Na co uważać
Nie przypisuj nazwy na podstawie tematu wypowiedzi; sprawdź budowę wskazanego fragmentu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne podanie przykładu środka retorycznego i jego nazwy. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2024-SIERPIEN-F2023-Z11-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.4 | PP:II.2.7 | PP:III.1.4
Wymagania historyczne: I.1.4 rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego […]. II.2.6 […] odróżnia słownictwo neutralne od słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym […]. III.1.4 wyjaśnia, w jaki sposób użyte środki retoryczne […] oddziałują na odbiorcę.
Epoki: pozytywizm
Autorzy: Henryk Sienkiewicz
Utwory: Potop
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | II.2 Zróżnicowanie języka | III.1 Elementy retoryki