Napisz wypracowanie na poniższy temat.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej).
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 1. Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej)
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z tego arkusza
Lista właściwa dla tego arkusza, także gdy obejmuje wcześniejsze wymagania. W instrukcji zastąpiono odsyłacze do stron PDF odsyłaczem do tej listy. Aktualność zadania jest oznaczona osobno w informacjach o zadaniu.
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Aleksander Fredro, Zemsta
- Juliusz Słowacki, Balladyna
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Antoni Libera, Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Temat pyta o źródło nadziei, więc nie wystarczy opisać samego cierpienia bohatera.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie utwory, w których człowiek mimo kryzysu nadal działa lub widzi możliwość poprawy. Co go podtrzymuje?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Sformułuj własne stanowisko, dobierz dwa uzasadnienia z utworów i kontekst wyjaśniający mechanizm nadziei. Po każdym przykładzie dopisz wniosek.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. Ocenie podlega samodzielna realizacja tematu zgodna z poleceniem i kryteriami CKE.
Zasady oceniania
Wypracowanie ocenia się zgodnie z kryteriami CKE dla tego arkusza: spełnienie formalnych warunków polecenia, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja wypowiedzi oraz język. Pełne zasady znajdują się w zakładce Ocenianie wypracowań i pod podanym adresem PDF. Tematy są alternatywami: w egzaminie wybiera się jeden. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1.
1. Rozumienie pojęć: a) źródło – przyczyna/inspiracja (coś lub ktoś) b) nadzieja – oczekiwanie/życzenie, że spełni się coś pożądanego c) czasy trudne − okres, gdy dzieje się coś nieprzyjemnego, niełatwego, dramatycznego, wymagającego wysiłku − okres rozumiany w wymiarze jednostkowym/zbiorowym (np. dzieciństwo, młodość, dorosłość, starość, czas podróży, czas bycia z kimś w relacji) albo historycznym (np. epoka, wydarzenie) d) człowiek − każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi − jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny).
2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił nadzieję w czasach trudnych dla człowieka
ORAZ
b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie.
4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił źródło nadziei dla człowieka
ORAZ
b) określił czasy trudne dla człowieka.
5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) nadzieję w czasach trudnych dla człowieka
ALBO
b) źródło nadziei dla człowieka.
6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Możliwa teza: nadzieję w trudnym czasie podtrzymują więzi z ludźmi, działanie i wiara w wartości wykraczające poza aktualną klęskę. Wskaż, z czego wynika nadzieja i jak zmienia postępowanie bohaterów.
W Dżumie solidarność i praca Rieux oraz ochotników pozwalają przeciwstawiać się epidemii mimo cierpienia. Nadzieja nie jest pewnością sukcesu, lecz gotowością ratowania drugiego człowieka. Kontekst etyczny pomaga wyjaśnić sens działania bez gwarancji zwycięstwa.
W Dziadach części III widzenie księdza Piotra nadaje cierpieniu narodu perspektywę przyszłego odrodzenia. Kontekst mesjanizmu objaśnia religijne źródło tej nadziei. Porównaj nadzieję opartą na solidarności z nadzieją wynikającą z wiary, a w zakończeniu wskaż ich wpływ na wytrwałość.
Jak zbudować całą pracę
Powyższy plan jest propozycją redakcyjną, nie jedyną poprawną interpretacją ani gotowym wypracowaniem. We wstępie określ problem i stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z konkretną sytuacją z utworu, objaśnij jej znaczenie dla tezy i wykorzystaj kontekst. W zakończeniu porównaj wnioski z argumentów i odpowiedz na temat. Sprawdź zgodność wybranej lektury z listą obowiązującą w tym arkuszu.
Na co uważać
Nie utożsamiaj nadziei z przekonaniem, że cierpienie samo w sobie zawsze jest dobre.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Przygotuj co najmniej 300 wyrazów, własne stanowisko, argumentację, wymaganą w tym arkuszu lekturę obowiązkową, inny utwór i funkcjonalnie wykorzystane konteksty. Przykłady muszą uzasadniać tezę, a nie tylko streszczać fabułę. Oceniane są też kompozycja i język; szczegółowe kryteria CKE są w osobnej sekcji odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-W1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:III.1.1 | PP:III.1.6 | PP:III.2.5 | PP:III.2.9 | PP:III.2.10 | PP:I.1.14
Motywy: społeczeństwo | praca | wiara
Umiejętności: Argumentacja | Interpretacja | Kompozycja wypowiedzi