Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Henryk Sienkiewicz Potop
– Ja tego ptaka znam… To z załogi częstochowskiej. Zwie się Babinicz! Kmicic milczał. Bladość i znużenie widne były na jego obliczu, ale wzrok miał hardy, twarz spokojną. – Ty rozsadziłeś kolubrynę1? – spytał Miller. – Ja! – odrzekł Kmicic. […] A Sadowski pochylił się do Wrzeszczowicza: – Hrabio Weyhard – spytał – jakże? zdobędziemy tę fortecę przy takich obrońcach?... Co waćpan myślisz? poddadzą się?
Lecz Kmicic rzekł: – Więcej jest nas w fortecy do takich uczynków gotowych. Nie wiecie dnia i godziny! – Mam też więcej niż jeden stryczek w obozie! – odparł Miller. – To i my wiemy. Ale Jasnej Góry nie zdobędziecie, dopóki tam jeden człowiek przy życiu!
Nastała chwila milczenia. Następnie Miller indagował2 dalej: – Zowiesz się Babinicz? Pan Andrzej pomyślał, że po tym, co uczynił, i wobec bliskiej śmierci, nastał czas, w którym nie ma potrzeby dłużej ukrywać swego właściwego nazwiska. Niechże ludzie zapomną o winach i występkach z nim połączonych, niech opromieni je sława i poświęcenie.
– Nie nazywam się Babinicz – odrzekł z pewną dumą – nazywam się Andrzej Kmicic, byłem zaś pułkownikiem swojej własnej chorągwi w litewskim kompucie3. […]
Tymczasem […] Kuklinowski przyparł Millera do okna i mówił: – Wasza dostojność! dla waszej dostojności nic to nazwisko: Kmicic! a to jest pierwszy żołnierz i pierwszy pułkownik w całej Rzeczypospolitej. Wszyscy o nim wiedzą, wszyscy to imię znają! Radziwiłłowi niegdyś służył i Szwedom, teraz widać przeszedł do Jana Kazimierza. Nie masz mu równego między żołnierzami […].
Przypisy i opis źródła
- Kolubryna – w powieści Potop największa armata używana przez wojska szwedzkie w czasie oblężenia klasztoru na Jasnej Górze, bronionego przez Polaków.
- Indagować – wypytywać.
- Komput – główne siły regularnej armii w Rzeczypospolitej Obojga Narodów XVII i XVIII w.; Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie miały osobne armie.
Henryk Sienkiewicz, Potop, t. 2, Warszawa 1977.
Rozstrzygnij, czy w przytoczonym fragmencie Potopu Henryka Sienkiewicza Andrzej Kmicic przejawia cechy typowe dla bohatera romantycznego. Uzasadnij odpowiedź dwoma argumentami – w każdym odnieś się do innej cechy bohatera romantycznego.
Rozstrzygnięcie: … Argument 1.: … Argument 2.: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierz dwie różne cechy bohatera romantycznego i sprawdź je w podanym fragmencie.
2. Gdzie szukać?
Przyjrzyj się tożsamości Kmicica, sposobowi działania i relacji ze wspólnotą obrońców.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Każdy argument oprzyj na cesze i przykładzie. Rozstrzygnięcie ma wynikać z ich porównania, nie z epoki powstania Potopu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Rozstrzygnięcie: Tak. Argumenty, np.:
- Podobnie jak bohater romantyczny Kmicic zachowywał w tajemnicy swoją tożsamość (podawał się za Babinicza). Prawdziwe nazwisko ujawnił dopiero wtedy, kiedy spodziewał się własnej śmierci.
- Kmicic był patriotą walczącym za ojczyznę (obrona Jasnej Góry) jak bohaterowie romantyczni, którzy również się poświęcali w walce.
- Kmicic przejawia charakterystyczny dla bohatera romantycznego kult uczucia. W odniesieniu do tego bohatera jest to miłość do ojczyzny. Dla niej Kmicic jest w stanie zdobyć się na heroiczne czyny (rozsadzenie kolubryny) i ofiarność (bohater ma świadomość, że za swoje czyny i hardość wobec wroga może zapłacić cenę życia). 2) Rozstrzygnięcie: Nie. Argumenty, np.:
- Bohaterowie romantyczni działali w pojedynkę / w osamotnieniu. Kmicic nie jest samotny w swym działaniu – walczył z innymi (z załogi częstochowskiej).
- Bohaterowie romantyczni byli bardzo emocjonalni, często rozdarci wewnętrznie. W przytoczonym fragmencie Potopu Kmicic jest spokojny, trzyma nerwy na wodzy, wie, czego chce – z dumą mówi do Szwedów, że jest wielu takich odważnych obrońców Jasnej Góry jak on.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia dwoma argumentami – każdym w odniesieniu do innej cechy bohatera romantycznego.
1 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia jednym argumentem odnoszącym się do cechy bohatera romantycznego.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wybierz dwie różne cechy bohatera romantycznego i sprawdź ich obecność w podanym fragmencie. Rozstrzygnięcie „tak” można uzasadnić ukrywaniem tożsamości pod nazwiskiem Babinicz i ofiarnością w walce za ojczyznę.
Klucz dopuszcza też „nie”, jeśli wskażesz działanie Kmicica we wspólnocie obrońców zamiast romantycznego osamotnienia oraz jego opanowanie zamiast emocjonalnego rozdarcia.
Każdy argument powinien zawierać nazwę cechy i przykład z fragmentu. Nie powtarzaj patriotyzmu i miłości ojczyzny jako dwóch odrębnych cech: opisują ten sam aspekt postawy.
Na co uważać
Nie rozstrzygaj według epoki powstania „Potopu”; utwór późniejszy może kreować bohatera o cechach romantycznych.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia dwoma argumentami – każdym w odniesieniu do innej cechy bohatera romantycznego. 1 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia jednym argumentem odnoszącym się do cechy bohatera romantycznego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z11
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.13 | PP:I.1.15
Epoki: pozytywizm
Autorzy: Henryk Sienkiewicz
Utwory: Potop
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich