Tekst A
Jan Kochanowski
Tren IX
Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze,
Która (jesli prawdziwie mienią1) wszytki żądze,
Wszytki ludzkie frasunki2 umiesz wykorzenić,
A człowieka tylko nie w anioła odmienić3,
Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,
Złym przygodam nie podległ, strachom nie hołduje.
Ty wszytki rzeczy ludzkie masz za fraszkę4 sobie,
Jednaką myśl tak w szczęściu, jako i w żałobie
Zawżdy5 niesiesz. […]
Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swoje
Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje.
Terazem nagle z stopniów ostatnich6 zrzucony
I miedzy insze, jeden z wiela7, policzony.
Jan Kochanowski, Tren IX, [w:] tegoż, Treny, Wrocław 2019.
Przypisy i opis źródła
- Jesli prawdziwie mienią – jeśli mówią prawdę.
- Frasunki – zgryzoty, zmartwienia.
- Tylko nie w anioła odmienić – niemalże w anioła przemienić.
- Masz za fraszkę – lekceważysz.
- Zawżdy – stale, zawsze.
- Z stopniów ostatnich – z najwyższych stopni wiodących do siedziby Mądrości.
- Miedzy insze, jeden z wiela – pośród innych, jeden z wielu.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe wyrazy wybrane spośród podanych w nawiasach. Z przytoczonego fragmentu Trenu IX wynika, że dzięki Mądrości człowiek może przyjąć (niewzruszoną / emocjonalną) … postawę zarówno wobec szczęścia, jak i wobec nieszczęścia. Takie przedstawienie Mądrości świadczy o nawiązaniu w utworze do (stoicyzmu / epikureizmu) …
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Oddziel przedstawiany ideał Mądrości od późniejszej oceny jego osiągnięcia.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, jak człowiek miałby reagować na skrajnie różne okoliczności życia.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz rozpoznaną postawę z odpowiadającym jej nurtem filozoficznym. Weryfikuj zasadę, a nie samo pragnienie szczęścia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Z przytoczonego fragmentu Trenu IX wynika, że dzięki Mądrości człowiek może przyjąć (niewzruszoną / emocjonalną) niewzruszoną postawę zarówno wobec szczęścia, jak i wobec nieszczęścia. Takie przedstawienie Mądrości świadczy o nawiązaniu w utworze do (stoicyzmu / epikureizmu) stoicyzmu.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| Niewzruszoną — tak | Przywołany ideał Mądrości ma zapewniać równowagę wobec powodzenia i cierpienia, czyli niezależność od zmiennych zdarzeń. |
| Emocjonalną — nie | W opisie ideału chodzi o opanowanie, nie o poddanie się uczuciom. Emocjonalna reakcja pojawia się w konfrontacji podmiotu z własną klęską tego ideału. |
| Stoicyzmu — tak | Zachowanie stałości ducha w szczęściu i nieszczęściu jest rozpoznawalną zasadą stoicką. |
| Epikureizmu — nie | W tym fragmencie nie rozstrzyga poszukiwanie przyjemności ani unikanie cierpienia, lecz niezależność wewnętrznej postawy od losu. |
Na co uważać
Oddziel przedstawiony ideał Mądrości od późniejszego rozczarowania mówiącego.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z8-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.1.14 | PP:I.2.4
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Treny
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury