Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat
– W tej historii – zaczął ostrożnie [Jewriej] – jest pewna sprawa, którą przemilczałem i którą chciałbym ci teraz powiedzieć. Nie mówiłem o niej dotąd z nikim, bo prawdę powiedziawszy, nie miałem z kim. […] Ale przez tyle bezsennych nocy marzyłem o tym, aby spotkać kogoś, kto mógłby mnie zrozumieć, kto był także w obozie sowieckim… […] W mojej brygadzie pracowało czterech Niemców […]. Pracowali doskonale: nie miałem im nic do zarzucenia […]. Zażądano ode mnie, abym złożył zeznanie, że słyszałem ich rozmawiających po niemiecku o bliskim nadejściu Hitlera. […] Oficer NKWD nie ukrywał przede mną, że jeśli odmówię, wrócę na ogólne roboty, do lasu... Miałem więc do wyboru własną śmierć lub śmierć tych czterech... […] I wybrałem. Miałem dość lasu i tego przeraźliwego, codziennego wywijania się od śmierci – chciałem żyć. Złożyłem zeznanie. Rozstrzelano ich za zoną w dwa dni potem. […] Gdybym to powiedział komukolwiek z ludzi, wśród których teraz żyję – podjął cicho – nie uwierzyłby lub uwierzywszy, nie podałby mi ręki. Ale ty, ty przecież wiesz, do czego nas doprowadzono. Powiedz tylko to jedno słowo: rozumiem...
Poczułem, jak krew uderza mi do skroni, a wraz z nią cisną się przed oczy dawne obrazy, wspomnienia. Ale o ileż bardziej były zatarte wówczas, gdy tłumiłem je siłą, by uratować wiarę w ludzką godność, niż teraz, gdy nareszcie uspokojony – spoglądam na nie jak na ostygłą przeszłość! […] Miałem już jednak za sobą trzy lata wolności, […] normalnych uczuć, miłości, przyjaźni, życzliwości… Dni naszego życia nie są podobne do dni naszej śmierci i prawa naszego życia nie są również prawami naszej śmierci. Wróciłem z takim trudem między ludzi i miałbym teraz od nich dobrowolnie uciekać? Nie, nie mogłem wymówić tego słowa.
Przypisy i opis źródła
Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat, Warszawa 1998.
Na podstawie przytoczonego fragmentu Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego wyjaśnij, dlaczego narrator nie okazał zrozumienia Jewriejowi.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Rozdziel rozpoznanie przyczyn czynu od zgody na jego usprawiedliwienie.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, co dla Jewrieja i narratora znaczy oczekiwane słowo oraz gdzie odbywa się rozmowa.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wyjaśnij znaczenie tego słowa w dwóch porządkach moralnych. Powiąż odmowę narratora z sensem akceptacji, której obawia się udzielić.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Według narratora wypowiedzenie słowa rozumiem świadczyłoby o akceptacji na wolności zasad panujących w łagrze.
- Narrator nie mógł wypowiedzieć słowa rozumiem, bo żył już w wolnym świecie, w którym obowiązywał system wartości odmienny od obozowego.
- Niemoralne zachowania w łagrze należało ocenić inaczej niż wtedy, kiedy doświadczało się życia w obozie. Zgodnie z zasadami na wolności postawa Jewrieja w obozie była nieakceptowalna.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Rozróżnij wyjaśnienie przyczyn czynu od moralnego usprawiedliwienia. Jewriej szuka u narratora słowa, które pozwoliłoby mu uznać swoje postępowanie za wybaczalne.
Narrator żyje już na wolności i nie chce przenosić obozowych reguł do zwykłego świata. W jego rozumieniu deklaracja zrozumienia groziłaby akceptacją norm pozwalających krzywdzić innych dla przetrwania. Odpowiedź powinna pokazać ten konflikt dwóch porządków moralnych.
Na co uważać
Nie sprowadzaj odmowy do braku współczucia; istotne jest znaczenie moralnego przyzwolenia, jakie narrator wiąże z tym słowem.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MAJ-F2023-Z15-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: Gustaw Herling-Grudziński
Utwory: Inny świat
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich