Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat
Stary Kozak miał syna w Czerwonej Armii, młodego lejtnanta wojsk pancernych, którego fotografia stała w baraku w posrebrzanych ramkach obok pryczy ojca. [...] Pamfiłow kochał młodego Saszę miłością zupełnie zwierzęcą. [...]
Tego przywiązania nie osłabiał nawet fakt, że nie spotykało się ono z pełną wzajemnością. [...]
Więźniowie mogą otrzymywać listy bez ograniczeń, wysyłać zaś jeden na miesiąc; Pamfiłow nie omijał żadnej okazji, aby się upomnieć o znak życia od syna – jedyną rzecz, która nadawała sens jego własnemu życiu. [...]
W marcu 1941 roku Pamfiłow otrzymał wreszcie list od syna. [...] Sasza donosił, że nie będzie teraz pisywał przez dłuższy czas, bo nie pozwolą mu na to pilne zajęcia. Ale stereotypowy ustęp listu o potężnym Związku Sowieckim i „naszej socjalistycznej ojczyźnie” miał teraz więcej niż zazwyczaj ognia i kończył się zdaniem, w którym syn usprawiedliwiał i pochwalał nawet aresztowanie ojca jako „przejaw historycznej konieczności”.
Przypisy i opis źródła
Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat, Warszawa 1998.
Na podstawie przytoczonego fragmentu Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego wyjaśnij, jak system totalitarny wpływa na relacje międzyludzkie.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pokaż wpływ ideologii na konkretną więź rodzinną, nie tylko ogólną ocenę systemu.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie reakcję Saszy na los ojca i znaczenie politycznej lojalności.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Uzupełnij: doktryna każe uznać ___ za ważniejsze od ___, czego przejawem jest ___. Rozważ także postawę ojca.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- System totalitarny negatywnie wpływał na więzi rodzinne, ponieważ skażony nim człowiek przedkładał wierność ideologii nad rodzinę.
- Dla Saszy Pamfiłowa wierność Związkowi Radzieckiemu i panującej ideologii komunistycznej były ważniejsze niż więzi rodzinne. Życie w państwie totalitarnym zabiło w nim synowskie uczucia. Usprawiedliwił aresztowanie ojca, popierając opresyjne działania władzy.
- System totalitarny wypaczył stosunek Saszy do ojca, ale postawa starego Kozaka dowodzi, że miłość ojcowska potrafi przetrwać wszystko niezależnie od okoliczności.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Sprawdź, jak ideologia ingeruje w więź ojca i syna. Sasza Pamfiłow usprawiedliwia aresztowanie ojca, ponieważ stawia wierność państwu i jego doktrynie ponad lojalnością rodzinną.
Na tej podstawie wyjaśnij mechanizm: totalitaryzm podporządkowuje relacje międzyludzkie kryterium politycznej prawomyślności i może niszczyć naturalne uczucia. Można jednocześnie zauważyć, że ojcowska miłość Pamfiłowa trwa mimo postawy syna; nie każdy bohater poddaje się tej deformacji.
Na co uważać
Ogólna ocena „system był zły” nie pokazuje, co konkretnie stało się z relacją rodzinną.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-CZERWIEC-F2023-Z14
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: Gustaw Herling-Grudziński
Utwory: Inny świat
Motywy: wolność i zniewolenie
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich