Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Molier Skąpiec
HARPAGON
Pragnę dziś wieczór jeszcze wydać ją za mąż za statecznego i bogatego człowieka; […] taką sposobność trzeba w lot chwytać po prostu. Sprawa ta przedstawia dla mnie korzyść, której w innych warunkach nie mógłbym się spodziewać: godzi się ją wziąć bez posagu.
WALERY
Bez posagu?
HARPAGON
Tak. […] Pewno, że to stanowi dla mnie oszczędność wcale pokaźną.
WALERY
Oczywiście; nie można zaprzeczyć. Prawda, iż córka mogłaby nadmienić, że małżeństwo jest sprawą ważniejszą, niżby się zdawało; że chodzi tu o szczęście lub niedolę całego życia; że zobowiązanie, które ma trwać aż do zgonu, należy zaciągnąć z największą ostrożnością...
HARPAGON
Bez posagu! […]
WALERY
Tak, na to nie ma odpowiedzi; wiadomo. Któż, u diaska, mógłby się spodziewać! Istnieją wprawdzie ojcowie, którzy by woleli raczej liczyć się z chęciami córki niż z takim wydatkiem; którzy by nie chcieli poświęcić jej szczęścia dla swojej korzyści i którzy ponad wszystko inne stawiają w małżeństwie słodką, wzajemną sympatię, ową rękojmię1 czci, spokoju i szczęścia; słowem...
HARPAGON
Bez posagu!
WALERY
To prawda; to zamyka usta. Bez posagu! Jak się tu oprzeć takiemu argumentowi?
Przypisy i opis źródła
- Rękojmia – gwarancja.
Molier, Skąpiec, tłum. Tadeusz Żeleński (Boy), Łódź 1982.
Na podstawie przytoczonego fragmentu Skąpca Moliera wyjaśnij, na czym polega ironia w wypowiedziach Walerego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Przy ironii dosłowne brzmienie i rzeczywista ocena mogą się rozmijać. Zbadaj oba poziomy.
2. Gdzie szukać?
Porównaj wcześniejsze argumenty Walerego z jego reakcją na powracającą uwagę o posagu.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dopisz: Walery pozornie ___, lecz naprawdę ___. Wyjaśnij, co w postawie rozmówcy ujawnia ten rozdźwięk.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Walery pozornie akceptuje poglądy Harpagona, jednak przekaz jego słów jest podszyty szyderstwem ze skąpca, którego rzekomo popiera.
- Gdy Harpagon lekceważy wszystkie argumenty Walerego, ten wbrew prawdzie stwierdza: To prawda; to zamyka usta. Bez posagu!. W tej wypowiedzi jest ukryta kpina ze skąpca. Walery nie myśli tak, jak mówi, chce dla Elizy jak najlepiej, bo ją kocha.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Ironię rozpoznasz po rozbieżności między dosłowną wypowiedzią a rzeczywistą oceną. Walery pozornie przyznaje rację Harpagonowi, jakby brak posagu rozstrzygał całą sprawę.
Wcześniej wylicza jednak kwestie ważniejsze dla małżeństwa: szczęście córki, rozwagę i wzajemną sympatię. Na tym tle pozorna zgoda ośmiesza skąpstwo Harpagona, który sprowadza przyszłość Elizy do oszczędności.
Wyjaśnij zatem oba poziomy: na powierzchni poparcie, w istocie krytyka i kpina. Przykład wypowiedzi Walerego połącz z tym, jaką cechę Harpagona ujawnia.
Na co uważać
Nie wystarczy stwierdzić, że wypowiedź jest zabawna; trzeba wskazać ukrytą ocenę przeciwną dosłownemu sensowi.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z10
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.6 | PP:I.1.7
Epoki: barok
Autorzy: Molier
Utwory: Skąpiec
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich