Matura podstawowa z języka polskiego czeka każdego maturzystę. Niezależnie od tego, czy czytasz „Lalkę” dla przyjemności, czy samo słowo „pozytywizm” niekoniecznie kojarzy się pozytywnie, jedno jest pewne: warto wiedzieć, które zadania sprawiają maturzystom największe problemy.
Na szczęście nie musimy tutaj polegać na legendach przekazywanych z rocznika na rocznik. Zamiast zgadywać, wykonaliśmy dla Was pracę i zajrzeliśmy do oficjalnych sprawozdań Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z matur z języka polskiego z lat 2023–2025.
Okazuje się, że najtrudniejsze zadania mają ze sobą sporo wspólnego. Maturzyści radzą sobie znacznie gorzej nie wtedy, kiedy muszą coś pamiętać, lecz wtedy, gdy trzeba samodzielnie pomyśleć na podstawie tego, co się wie bądź tego, co właśnie się przeczytało. Dobra wiadomość jest więc taka, że ćwiczenie krytycznej analizy tekstów i rozumienia ich, da świetne wyniki.
Brzmi podejrzanie rozsądnie jak na egzamin, prawda? Nie trzeba znać największych szczegółów lektur, wystarczy wiedzieć, jakie znaczenie mają kluczowe wydarzenia.
A oto dokładniej, pięć typów zadań, które szczególnie warto przećwiczyć przed maturą z polskiego.
1. Notatka syntetyzująca, czyli sztuka „napisz mało, ale zawrzyj wszystko”
Zaczynamy od prawdziwego klasyka.
Notatka syntetyzująca regularnie należy do najtrudniejszych zadań na maturze podstawowej z języka polskiego.
Poziom wykonania tego zadania w poprzednich latach wynosił kolejno:
Jest co prawda progres, ale dlaczego maturzyści tracą tutaj tyle punktów?
Notatka syntetyzująca nie polega na tym, żeby przeczytać dwa teksty, a następnie napisać: „Autor pierwszego tekstu uważa X. Autor drugiego tekstu uważa Y.” — byłyby to bowiem dwa streszczenia.
Co właściwie trzeba zrobić?
Najpierw znaleźć wspólny problem, a następnie ustalić, jak odnoszą się do niego obaj autorzy. Często temat notatki podany w poleceniu dotyczy już tego problemu.
Czy:
- mówią właściwie to samo?
- zgadzają się tylko częściowo?
- patrzą na problem z innych perspektyw?
- dochodzą do zupełnie innych wniosków?
Dopiero wtedy można napisać dobrą notatkę.
Nasz sposób
Zanim napiszesz pierwsze zdanie, zanotuj:
To może być naprawdę pomocne w porządkowaniu tego, co już pamiętasz z tekstów i z zadań wcześniejszych. Notatka syntetyzująca nie sprawdza tego, czy potrafisz pisać dużo. Wręcz przeciwnie. Sprawdza, czy potrafisz zrozumieć teksty i przekazać w kilkudziesięciu sensownych słowach ich idee.
Dla chcących zrozumieć w pełni notatkę syntetyzującą, CKE opublikowało krótki poradnik, jak ją pisać: poradnik CKE o notatce syntetyzującej.
2. Środki stylistyczne i ich wykorzystanie. Metafora to dopiero początek
Uczenie się środków stylistycznych często wygląda tak:
- epitet — określa rzeczownika,
- anafora — to powtórzenie na początku,
- metafora — inaczej przenośnia,
- oksymoron — to połączenie sprzecznych znaczeń.
Odpytywanie zaliczone. Można wracać do domu. Tylko że na maturze CKE nie tworzy prostych pytań w stylu: „Co to jest metafora?”. Znacznie częściej dostaniesz fragment utworu i polecenie wymagające rozpoznania środka oraz wyjaśnienia jego znaczenia lub funkcji.
I tutaj zaczynają się problemy.
W 2024 roku zadanie związane z rozpoznaniem i interpretacją konceptu osiągnęło zaledwie 41% wykonania. Co szczególnie ciekawe definicja konceptu znajdowała się w samym zadaniu.
W 2025 roku wyniki wyglądały podobnie:
Czyli problemem nie jest wyłącznie brak znajomości terminów. Problemem jest użycie ich podczas analizy tekstu.
Jak zatem ćwiczyć te umiejętności?
Przy każdym środku stylistycznym stosuj cztery kroki:
Nie wystarczy napisać — występuje tu metafora. Egzaminator chce wiedzieć jaka to metafora, co oznacza i dlaczego autor jej użył.
Przykład z matury 2025
W zadaniu 11. maturzyści musieli wyjaśnić sens metaforycznego sformułowania „przejdziem w mit” z wiersza Ten czas Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Zadanie okazało się bardzo trudne, poziom jego wykonania wyniósł zaledwie 40%. CKE zwróciła uwagę, że część zdających zamiast zinterpretować metaforę, jedynie parafrazowała fragment wiersza.
Poprawna odpowiedź powinna powstać w taki sposób myślenia:
Krótko mówiąc, samo nazwanie narzędzia nie wystarczy. Trzeba jeszcze wiedzieć, do czego ono służy.
3. Znajomość lektury to nie quiz.
Dobra wiadomość dla wszystkich, którzy obawiają się matury z polskiego — nie każde zadanie wymaga pamiętania, jaki kolor miała zasłona w salonie Łęckich. Zła wiadomość — trzeba umieć zrobić z wiedzą o lekturze coś więcej niż ją odtworzyć. Jednym z typowych trudnych zadań jest połączenie:
Przykładowo w 2025 roku maturzyści mierzyli się z zadaniem dotyczącym „Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”. Trzeba było połączyć przedstawioną w utworze postawę ze światopoglądem średniowiecza.
Poziom wykonania?
Rok wcześniej trudne okazało się zadanie dotyczące profetyczności „Dziadów cz. III”. Poziom wykonania wyniósł około 49%.
Dlaczego? Trzeba tutaj przejść kilka kroków:
Dlatego też samo zakuwanie definicji epok często nie wystarcza.
Jak więc uczyć się skuteczniej? Poprzez tworzenie sensownych skojarzeń.
Romantyzm = indywidualizm, ludowość, mesjanizm, irracjonalizm.
Wtedy wiedza przestaje być listą haseł, a zaczyna tworzyć sieć. A na maturze właśnie z tej sieci skorzystasz.
4. Porównywanie tekstów, czyli „oba są smutne” nie wystarczy
Wyobraź sobie dwa wiersze o śmierci. W obu ktoś cierpi. W obu pojawia się przemijanie.
Można więc napisać: Oba teksty mówią o śmierci. Czy to porównanie? Technicznie… coś porównaliśmy. Maturalnie — jeszcze trochę nam brakuje.
W 2025 roku zadanie wymagające porównania utworów i rozpoznania występujących między nimi nawiązań osiągnęło zaledwie 37% wykonania. Było jednym z najtrudniejszych zadań całego arkusza.
Co robić?
Najpierw wybierz kryterium porównania.
Na przykład:
- stosunek bohatera do śmierci,
- sposób przedstawienia miłości,
- obraz Boga,
- podejście do cierpienia,
- stosunek jednostki do społeczeństwa.
Dopiero później popatrz, jak wygląda ono w obu tekstach.
Na przykład:
W obu utworach samotność bohatera prowadzi do jego izolacji od społeczeństwa, jednak w pierwszym tekście jest ona świadomym wyborem, natomiast w drugim konsekwencją wydarzeń, na które bohater nie ma wpływu.
I mamy porównanie.
Bez pisania dwóch osobnych streszczeń i liczenia, że egzaminator sam znajdzie między nimi związek.
5. Wypracowanie: przestań streszczać „Wesele”
Wypracowanie daje możliwość zdobycia wielu punktów. Daje też możliwość poświęcenia pół strony na dokładne przypomnienie egzaminatorowi fabuły książki, którą zna prawdopodobnie całkiem nieźle. CKE w kolejnych raportach zwraca uwagę na bardzo podobny problem:
maturzyści zamiast argumentować — streszczają.
Wyobraźmy sobie temat dotyczący wpływu miłości na ludzkie decyzje. Możesz napisać:
W „Weselu” w bronowickiej chacie spotykają się inteligenci i chłopi. W trakcie zabawy bohaterom ukazują się zjawy. Gospodarz otrzymuje od Wernyhory złoty róg, który przekazuje Jaśkowi. Jasiek jednak gubi róg, ponieważ schyla się po czapkę z pawich piór.
Tylko po co? Zadanie nie brzmi: „Udowodnij egzaminatorowi, że znasz fabułę.” Masz wykorzystać utwór do udowodnienia swojego argumentu.
Lepszy schemat
Czyli:
Wspólne działanie może zostać uniemożliwione przez brak odpowiedzialności i niezdolność do wykorzystania odpowiedniego momentu.
W „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego bohaterowie otrzymują symboliczną szansę na podjęcie narodowego działania — Wernyhora przekazuje Gospodarzowi złoty róg, który ma posłużyć do wezwania ludzi do walki. Szansa zostaje jednak zaprzepaszczona, gdy Jasiek gubi róg, pochylając się po czapkę z pawich piór.
Wyspiański pokazuje w ten sposób, że nawet sprzyjające okoliczności nie wystarczą, jeśli społeczeństwu brakuje odpowiedzialności, konsekwencji i gotowości do działania.
Zauważ różnicę. W obu wersjach pojawia się ta sama scena. W pierwszej opowiadamy, co się wydarzyło. W drugiej wyjaśniamy, dlaczego ta scena jest dowodem potwierdzającym nasz argument. I właśnie o to chodzi w dobrym wypracowaniu maturalnym.
Co łączy najtrudniejsze zadania na maturze z polskiego?
Spójrzmy jeszcze raz:
- notatka syntetyzująca wymaga syntezy informacji,
- środki stylistyczne wymagają interpretacji,
- zadania z lektur wymagają łączenia informacji,
- porównania wymagają dostrzeżenia relacji,
- wypracowanie wymaga argumentowania.
Wspólny mianownik?
Na maturze z polskiego sama wiedza nie wystarcza. Trzeba jeszcze umieć jej użyć.
Jak skutecznie przygotować się do matury z języka polskiego?
Nie ucz się wyłącznie „co?”. Ćwicz również „co mam z tym zrobić?”.
Dlatego podczas przygotowań szczególnie warto:
- regularnie pisać notatki syntetyzujące,
- interpretować środki stylistyczne w prawdziwych fragmentach tekstów,
- łączyć lektury z epokami, motywami i pojęciami,
- ćwiczyć krótkie zadania porównawcze,
- budować argumenty na podstawie lektur zamiast streszczać ich fabułę.
To dobra wiadomość.
Bo jeśli największym problemem na maturze byłaby konieczność zapamiętania dodatkowych 500 stron informacji, trudno byłoby znaleźć drogę na skróty.
Ale interpretowanie, porównywanie i argumentowanie to umiejętności. A umiejętności można trenować. I właśnie dlatego podczas przygotowań do matury warto nie tylko pytać:
„Czy już to wiem?”
ale przede wszystkim:
„Czy potrafię wykorzystać tę wiedzę w zadaniu?”
Bo ostatecznie to drugie pytanie znacznie częściej decyduje o liczbie punktów na maturze.