Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 20 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Krępak nabrzozak (Biston betularia) to ćma występująca na pniach drzew, która ma dwie
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
100
częstość w populacji, %
80
60
forma jasna
40
forma ciemna
20
0
zanieczyszczone
niezanieczyszczone
środowisko
środowisko
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Na podstawie: C.J. Clegg, Biology for the IB Diploma, Londyn 2014.
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
100
częstość w populacji, %
80
60
forma jasna
40
forma ciemna
20
0
zanieczyszczone
niezanieczyszczone
środowisko
środowisko
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Na podstawie: C.J. Clegg, Biology for the IB Diploma, Londyn 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Opisz doświadczenie pozwalające na weryfikację hipotezy, że w zanieczyszczonym
środowisku jasne owady częściej padają ofiarami drapieżników niż owady ciemne.
W rozwiązaniu uwzględnij plan badania oraz sposób weryfikacji hipotezy.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
środowisku jasne owady częściej padają ofiarami drapieżników niż owady ciemne.
W rozwiązaniu uwzględnij plan badania oraz sposób weryfikacji hipotezy.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za opisanie planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy ORAZ za
określenie sposobu wnioskowania.
1 pkt – za opisanie tylko planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy bez
określenia sposobu wnioskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Opis: Wypuszczenie w zanieczyszczonym obszarze (na którym występują drzewa
z ciemną korą) równej liczby ciemnych i jasnych osobników, i sprawdzenie po ustalonym
czasie, ile jasnych i ile ciemnych owadów zostało upolowanych przez drapieżniki.
Weryfikacja hipotezy: Przewaga jasnych osobników wśród upolowanych owadów pozwoli
na potwierdzenie hipotezy.
•
Opis: Wpuszczenie do zamkniętej woliery z określonymi drapieżnikami (np. dwie
muchołówki) i z drzewami o przyciemnionej korze określonej liczby ciemnych i jasnych
motyli; obserwacja, np. poprzez programy umożliwiające śledzenie (video tracking)
indywidualnych losów motyli.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych
potwierdziłoby hipotezę.
•
Opis: Umieszczenie na fragmentach ciemnej i jasnej kory drzew takiej samej liczby
martwych motyli (atrap motyli) jasnych i ciemnych za pomocą nietoksycznego kleju.
Monitorowanie ich losów, np. za pomocą fotopułapek.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych na ciemnym
vs. jasnym tle potwierdziłoby hipotezę.
2 pkt – za opisanie planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy ORAZ za
określenie sposobu wnioskowania.
1 pkt – za opisanie tylko planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy bez
określenia sposobu wnioskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Opis: Wypuszczenie w zanieczyszczonym obszarze (na którym występują drzewa
z ciemną korą) równej liczby ciemnych i jasnych osobników, i sprawdzenie po ustalonym
czasie, ile jasnych i ile ciemnych owadów zostało upolowanych przez drapieżniki.
Weryfikacja hipotezy: Przewaga jasnych osobników wśród upolowanych owadów pozwoli
na potwierdzenie hipotezy.
•
Opis: Wpuszczenie do zamkniętej woliery z określonymi drapieżnikami (np. dwie
muchołówki) i z drzewami o przyciemnionej korze określonej liczby ciemnych i jasnych
motyli; obserwacja, np. poprzez programy umożliwiające śledzenie (video tracking)
indywidualnych losów motyli.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych
potwierdziłoby hipotezę.
•
Opis: Umieszczenie na fragmentach ciemnej i jasnej kory drzew takiej samej liczby
martwych motyli (atrap motyli) jasnych i ciemnych za pomocą nietoksycznego kleju.
Monitorowanie ich losów, np. za pomocą fotopułapek.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych na ciemnym
vs. jasnym tle potwierdziłoby hipotezę.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z20-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVI.4 | PR:XVI.5 | PR:OG.II.1 | PR:OG.II.2 | PR:OG.II.5
Działy: Ewolucja. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | ewolucja
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań