Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 3 · maj 2026 · Formuła 2023

Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
transdukcji lub transformacji. W 1946 roku Lederberg i Tatum przeprowadzili eksperyment,
który dostarczył dowodów na zachodzenie HTG między bakteriami. Badanie
przeprowadzono na dwóch szczepach Escherichia coli – A i B:
•
szczep A (Met− bio− Thr+ Leu+ thi+) stanowiły bakterie, które nie miały zdolności
do syntezy aminokwasu – metioniny (Met), oraz witaminy – biotyny (bio);
•
szczep B (Met+ bio+ Thr− Leu− thi−) stanowiły bakterie, które nie miały zdolności
do syntezy aminokwasów: treoniny (Thr) i leucyny (Leu), oraz witaminy – tiaminy (thi).
Bakterie obydwu szczepów hodowano na pożywce pełnej (zawierającej źródło aminokwasów
i witamin), zarówno razem, jak i osobno – co zilustrowano poniżej. Gdy bakterie przeniesiono
na pożywkę minimalną (niezawierającą wyżej wymienionych aminokwasów i witamin),
kolonie zostały utworzone wyłącznie przez część bakterii pochodzących z hodowli
mieszanej.
szczep A
szczep A + B
szczep B
przeniesienie bakterii na pożywkę minimalną
brak wzrostu
wzrost kolonii
brak wzrostu
Bernard Davis wykonał kolejne doświadczenie – założył hodowlę bakterii szczepów A i B
w szklanej U-rurce z pożywką pełną, z filtrem między połówkami U-rurki – co zilustrowano
na poniższym rysunku. Ten filtr przepuszczał w obie strony pożywkę wraz z rozpuszczonymi
substancjami, ale nie przepuszczał bakterii. Hodowla była wolna od bakteriofagów.
Gdy przeniesiono bakterie na pożywkę minimalną, nie odnotowano wzrostu kolonii.
naprzemienne zasysanie i tłoczenie
wata
szczep A
szczep B
szczep A
szczep B
przeniesienie bakterii
na pożywkę minimalną
brak wzrostu
brak wzrostu
filtr
Na podstawie: A.J.F. Griffiths i in., Introduction to Genetic Analysis, Nowy Jork 2004.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Wyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Davisa nie zaszła wymiana informacji
0–1
genetycznej między bakteriami szczepów A i B. W odpowiedzi uwzględnij wybrany
mechanizm HTG.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do fizycznej izolacji bakterii uniemożliwiającej
zajście koniugacji LUB do braku bakteriofagów uniemożliwiającego zajście
transdukcji, LUB do warunków hodowli niesprzyjających zajściu transformacji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Ze względu na obecność filtru w U-rurce bakterie szczepu A i szczepu B nie mogły wejść
w fizyczny kontakt, nie mogło więc dojść do połączenia się bakterii przez specjalne
mostki plazmatyczne, umożliwiające przekazywanie DNA z komórki do komórki.
•
HTG zachodzi między tymi bakteriami na drodze koniugacji, która wymaga połączenia
się bakterii, co nie było możliwe, ponieważ filtr izolował bakterie różnych szczepów.
•
Ze względu na obecność filtru nie mogło dojść do koniugacji.
•
Skoro pożywka była wolna od bakteriofagów, nie mógł zajść HTG na drodze transdukcji.
•
Jeżeli w pożywce nie było czynnika infekującego bakterie, to nie mógł on przenosić DNA
między komórkami bakterii, więc nie doszło do transdukcji.
•
W pożywce pełnej bakterie przeżywały, a więc nie uwalniały się fragmenty genomu
bakteryjnego, które mogłyby zostać pobrane przez bakterie drugiego szczepu.
•
Filtr zapobiegł bezpośrednim kontaktom bakterii, a tym samym – koniugacji. Hodowla nie
zawierała bakteriofagów – nie mogła więc zajść transdukcja. Z kolei ostateczny wynik
doświadczenia pokazał, że nie zaszła również transformacja – bakterie były w dobrej
kondycji i nie dochodziło do uwalniania DNA z martwych komórek.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, z których nie wynika, który mechanizm HTG został wybrany, np.:
•
„Ze względu na obecność filtru, który izolował bakterie różnych szczepów, nie mogło
dojść do HTG”
•
„Nie doszło do wymiany informacji genetycznej między szczepami bakterii A i B,
ponieważ rozdzielał je filtr”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z3-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:VI.4 | PR:OG.IV.1 | PR:OG.II.3 | PR:OG.II.4
Działy: Bakterie i archeowce. Uczeń:
Organizmy: bakterie | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych | Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań