Tekst A
N.N.1 przekręca gałkę radia
– W dniu dzisiejszym – zawiadamia go piersiowy głos –
zanotowano huragan w Australii,
katastrofalne opady w Indiach i trzęsienie
ziemi w Meksyku. Tyle o kaprysach aury
na świecie. Natomiast u nas
pogoda wciąż bez większych zmian, niebo bezchmurne,
powietrze świeże i zdrowe, wiatry słabe z kierunków
zmiennych. W sprzyjającym klimacie,
w twórczej atmosferze wzajemnego zaufania
odniesiemy dziś z pewnością niejeden sukces. Nad krajem
rozciąga się zatoka zwiększonego ciśnienia,
ilość atmosfer na głowę mieszkańca
przekracza zaplanowaną normę. To osiągnięcie
sprawi, że będą państwo czuć się świeżo i pogodnie,
dziarsko i zdrowo, że państwo też będzie
świeże, pogodne, dziarskie, zdrowe, pełną piersią
wdychające twórczy klimat oraz atmosferę. A teraz
gimnastyka poranna.
Nie wyjdzie dziś na dwór.
Przeraża go już samo powietrze. Te słupy
wbijane młotem nieba w każdą głowę.
Konieczność oddychania tym płynnym betonem.
Trzeba zostać w pokoju. Zastanowić się. Trzeba
uporządkować wiele spraw. Przemyśleć wszystko.
Dziś. Wyjątkowo dziś.
Przypisy i opis źródła
- N.N. – osoba nieznana, tu: określenie bohatera, na miejscu którego może się postawić każdy odbiorca; bohater
Stanisław Barańczak, N.N. przekręca gałkę radia, [w:] tegoż, Wiersze zebrane, Kraków 2007.
o uniwersalnych cechach.
Tekst B
Stanisław Barańczak tak mówił o swojej twórczości: Nie odrzucam polityki czy spraw społecznych jako tematu wiersza, raczej staram się zawsze widzieć je jako fragment wszystkich tych uwikłań, w których się człowiek znajduje.
Przypisy i opis źródła
www.polskieradio.pl
Wyjaśnij, w jakich uwikłaniach znajduje się podmiot liryczny w wierszu Stanisława Barańczaka N.N. przekręca gałkę radia i jak na te uwikłania reaguje.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Zadanie wymaga nazwania uwikłania oraz reakcji człowieka, nie tylko opisu audycji.
2. Gdzie szukać?
Porównaj obraz świata w radiu z tym, jak odbiera go N.N. Czy jego reakcja zmienia sytuację?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz nacisk systemu, świadomość jednostki i jej zachowanie. Nie utożsamiaj niewiary w przekaz automatycznie z aktywnym oporem.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Wiersz Barańczaka ukazuje uwikłanie człowieka żyjącego w systemie komunistycznym. Człowiek ten, N.N., doświadcza tkwienia w poniżających i coraz dalej idących kompromisach i urasta do rangi symbolu ludzkiego zniewolenia tamtego czasu.
- N.N. to człowiek uwikłany w historię. Żyje w czasach pogardy wobec myślących inaczej oraz wszechobecnej propagandy. Świat według mediów jawi się dwubiegunowo: poza granicami kraju występują same kataklizmy, a Polska jawi się jako kraj dobrobytu. N.N. nie wierzy w taki obraz rzeczywistości, ale nie umie mu się przeciwstawić. Zachowuje bierność.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
N.N. żyje w systemie propagandy, który przedstawia świat według narzuconego schematu: poza krajem katastrofy, wewnątrz obraz sukcesu. Jest uwikłany w historyczny i polityczny nacisk na sposób myślenia.
Nie wierzy w ten przekaz, ale nie umie skutecznie mu się przeciwstawić; reaguje wycofaniem i biernością. Odpowiedź obejmuje więc zarówno źródło zniewolenia, jak i ograniczoną reakcję jednostki, a nie samą charakterystykę radia.
Na co uważać
Sceptycyzm wobec propagandy nie jest w tym wierszu równoznaczny z aktywnym buntem.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2022-GRUDZIEN-F2023-Z16
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.5 | PP:I.1.8 | PP:I.1.14
Wymagania historyczne: I.1.5 interpretuje treści […] symboliczne […]; I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]; I.1.15 wykorzystuje w interpretacji utworów […] potrzebne konteksty […].
Autorzy: Stanisław Barańczak
Utwory: N.N. przekręca gałkę radia
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich