Tekst A
Agamemnona Juliusza Słowackiego.
Tekst 1.
Jan Kochanowski
Pieśń V (Księgi wtóre)
Wieczna sromota1 i nienagrodzona
Szkoda2, Polaku! Ziemia spustoszona
Podolska leży, a pohaniec3 sprosny4,
Nad Niestrem5 siedząc, dzieli łup żałosny6!
Niewierny7 Turczyn psy zapuścił swoje8,
Którzy zagnali piękne łanie9 twoje
Z dziećmi po społu a nie masz nadzieje,
By kiedy miały nawiedzić swe knieje.
Jedny10 za Dunaj Turkom zaprzedano,
Drugie do hordy dalekiej zagnano;
Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)
Psom bisurmańskim11 brzydkie ścielą łoże.
Zbójce (niestety), zbójce nas wojują,
Którzy ani miast, ani wsi budują;
Pod kotarzami12 tylko w polach siedzą,
A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!
Tak odbieżałe stado13 więc drapają
Rozbójce wilcy, gdy po woli14 mają,
Że ani pasterz nad owcami chodzi,
Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.
Jakiego serca Turkowi dodamy15,
Jesli tak lekkim16 ludziom nie zdołamy?
Ledwieć nam i tak króla nie podawa17;
Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa18.
Zetrzy sen z oczu, a czuj w czas o sobie19,
Cny Lachu20! Kto wie, jemu czyli tobie
Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku
Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku!
Pieśń V Jana Kochanowskiego oraz Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego reprezentują – zgodnie z terminem podanym przez Ignacego Chrzanowskiego – lirykę gniewu, czyli takie utwory, które wyrażają oburzenie i potępienie. Czy przyczyna gniewu renesansowego poety jest taka sama jak powód gniewu poety romantycznego? Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do przytoczonych fragmentów obu utworów.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Porównaj przyczyny gniewu, nie tylko wspólne natężenie emocji obu poetów.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz wydarzenia i zachowania rodaków krytykowane w każdym fragmencie.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wybierz poziom porównania: konkretny powód albo ogólna troska o wspólnotę. Zastosuj go konsekwentnie i odnieś się do obu tekstów.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Przyczyny gniewu Jana Kochanowskiego i Juliusza Słowackiego są różne. Renesansowy poeta jest zrozpaczony i rozgniewany z powodu spustoszenia ziemi podolskiej przez Tatarów, a także zniewolenia i pohańbienia przez nich polskich kobiet. Poeta nawołuje swoich rodaków do odwetowej walki i złości się na ich opieszałość – prześmiewczo pyta, czy wolą oni biesiadować zamiast walczyć. Z kolei Juliusz Słowacki jest oburzony wadami szlachty, które – jego zdaniem – przyczyniły się do utraty przez Polskę niepodległości. Postępowanie szlachty zostało porównane do działania koszuli Dejaniry – ta szata spowodowała śmierć Heraklesa. Słowacki w dosadny sposób wytyka też polskiej szlachcie skłonność do wystawnego, pełnego przepychu życia i do naśladowania obcych wzorców.
- Obaj poeci są oburzeni zachowaniem swoich rodaków. Jan Kochanowski złości się, że Polacy nie podejmują walki z Tatarami w odwecie za zniszczenie Podola i uprowadzenie polskich kobiet. Z kolei Juliusz Słowacki wytyka polskiej szlachcie skłonność do wystawnego, pełnego przepychu życia oraz do naśladowania obcych wzorców, w czym upatruje przyczyny utraty przez Polskę niepodległości.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie, odnoszące się do obu utworów.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Możesz wskazać różnicę konkretnych powodów gniewu: Kochanowski reaguje na spustoszenie Podola i opieszałość Polaków wobec najazdu, Słowacki rozlicza wady szlachty odpowiedzialne za narodową klęskę.
Można też wykazać podobieństwo na poziomie ogólnym: obaj potępiają zachowanie rodaków, które szkodzi ojczyźnie. Wybierz poziom porównania i nazwij przyczynę oburzenia w każdym utworze, nie ograniczając się do wspólnej emocji.
Na co uważać
„Obaj są źli” nie odpowiada na pytanie, dlaczego odczuwają gniew.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie, odnoszące się do obu utworów. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2022-MARZEC-POKAZOWY-F2023-Z10-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.5 | PP:I.1.8 | PP:I.1.10 | PP:I.1.14
Wymagania historyczne: I.1.5 interpretuje treści alegoryczne i symboliczne […]; I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]; I.1.11 rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu […]; I.1.15 wykorzystuje w interpretacji utworów […] potrzebne konteksty […].
Epoki: renesans | romantyzm
Autorzy: Jan Kochanowski | Juliusz Słowacki
Utwory: Pieśni
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich