Tekst A
Pieśń III (Księgi wtóre)
Nie wierz Fortunie1, co siedzisz wysoko2;
Miej na poślednie koła pilne oko3;
Bo to niestała pani z przyrodzenia4,
Często więc rada sprawy swe odmienia.
Nie dufaj5 w złoto i w żadne pokłady6,
Każdej godziny obawiaj się zdrady;
Fortuna co da, to zasię wziąć7 może,
A u niej żadna dawność8 nie pomoże.
[…]
Ty pomni, że twój skarb u Szczęścia9 w mocy,
A tak się staraj o takiej pómocy,
Aby wżdy z tobą twego co zostało,
Jesli zaś będzie Szczęście swego chciało.
[…]
Przypisy i opis źródła
- Fortuna – rzymska bogini ślepego przypadku, losu.
- Siedzieć wysoko – zajmować wysoką pozycję społeczną.
- Miej na poślednie koła pilne oko – tzn. myśl o tym, co się może zdarzyć, przewiduj, uważaj.
- Z przyrodzenia – z natury.
- Nie dufaj – tu: nie ufaj, nie wierz.
- Pokład – skarb.
- Zasię wziąć – odebrać.
- Dawność – prawo do posiadania jakiejś nieruchomości z tytułu jej zasiedzenia.
- Szczęście – tu: Fortuna.
Jan Kochanowski, Pieśń III (Księgi wtóre), [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1988.
Tekst B
Sebald Beham Fortuna
Przypisy i opis źródła
Sebald Beham, Fortuna, 1541, www.philamuseum.org
Materiał graficzny — powiększ po otwarciu
Czy w przytoczonym fragmencie Pieśni III Jana Kochanowskiego i na ilustracji Sebalda Behama postawa Fortuny wobec ludzkiego życia jest taka sama? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Porównujesz stosunek Fortuny do losu człowieka, nie samo wystąpienie bogini.
2. Gdzie szukać?
Zestaw ostrzeżenia w pieśni z relacją między kołem a człowiekiem na ilustracji.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wskaż wspólną lub odmienną zasadę działania losu i potwierdź ją szczegółem obu źródeł.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Postawa Fortuny jest podobna. W Pieśni III przedstawiona jest jej niestałość (raz sprzyja człowiekowi, innym razem się od niego odwraca), z kolei na ilustracji zmienność Fortuny symbolizuje koło (siedzący na nim człowiek łatwo może z niego spaść).
- Tak, postawa Fortuny wobec życia ludzkiego w obu tekstach kultury jest podobna. Podobieństwo przedstawienia postawy Fortuny wobec człowieka polega na ukazaniu jej niestałości. W wierszu Kochanowskiego podkreśla się, że bogini jest postacią zmienną. Tę obserwację potwierdza ilustracja Behama, na której Fortuna trzyma koło z rękojeścią służącą do jego obracania.
- W obu tekstach Fortuna jest przedstawiona jako ta, która decyduje o życiu ludzkim. Na obrazie Fortuna trzyma koło, a człowiek na jego szczycie wie, że może spaść – zdaje się prosić boginię o to, by nie obracała kołem. Kochanowski nawiązuje do Fortuny i jej niestałości – może ona nagle odmienić los tego, który siedzi wysoko, który cieszy się szczęściem.
Uwaga. Za poprawną uznaje się odpowiedź, z której wynika, że w każdym z tekstów postawa Fortuny wobec ludzkiego losu jest zmienna.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do fragmentu Pieśni III ORAZ do ilustracji.
1 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do fragmentu Pieśni III ALBO do ilustracji.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odpowiedz: tak, Fortuna w obu dziełach jest niestała i może nagle odmienić ludzkie położenie. Kochanowski ostrzega zajmujących wysoką pozycję, że otrzymane dobra można utracić.
Na ilustracji tę samą zmienność wyraża koło: człowiek znajdujący się na szczycie może spaść, gdy Fortuna je obróci. Połącz słowną przestrogę z konkretnym elementem obrazu, wskazując wspólny sens — brak trwałej gwarancji powodzenia.
Na co uważać
Nie ograniczaj odpowiedzi do informacji, że w obu dziełach występuje ta sama bogini.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do fragmentu Pieśni III ORAZ do ilustracji. 1 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do fragmentu Pieśni III ALBO do ilustracji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2024-SIERPIEN-F2023-Z8
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.2.5
Wymagania historyczne: I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]. I.2.6 odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki.
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Pieśni
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury