Tekst A
Agata Cieślik
Różne oblicza optymizmu
Osoby optymistycznie nastawione do świata mają skłonność do dostrzegania we wszystkim dobrych stron oraz do wiary w korzystny rozwój wydarzeń. Niektóre definicje optymizmu koncentrują się na pozytywnych oczekiwaniach wobec przyszłości. Zdolność do przewidywania skutków naszych działań jest kluczowa dla podejmowania decyzji i pozwala tak pokierować naszym zachowaniem, aby przyniosło ono pozytywne efekty. Jednak na umiejętność przewidywania faktycznych skutków naszych decyzji wpływa tendencyjność oceny, tutaj zdefiniowana jako optymizm albo pesymizm. Chociaż prawdopodobieństwo zdarzeń losowych jest jednakowe, optymiści częściej wierzą w większe szanse na napotkanie pozytywnych okoliczności na swojej drodze. Prawdopodobnie postrzegają przyczyny niepowodzeń lub negatywnych doświadczeń jako raczej tymczasowe niż trwałe i raczej zewnętrzne niż wewnętrzne. Taka perspektywa pozwala im łatwiej dostrzec możliwość zmiany. Pozytywne nastawienie nie musi obejmować wszystkich dziedzin życia – jedna osoba może być optymistą, jeśli chodzi o niektóre jego aspekty, takie jak kariera czy sytuacja ekonomiczna, a przy tym może być pesymistą w kwestiach np. relacji międzyludzkich i tkwić w przekonaniu, że nigdy nie spotka miłości swojego życia.
W ciągu życia ludzie przesuwają się w kierunku jednego z ekstremów na osi optymizm – pesymizm. Jak wykazują badania z udziałem bliźniąt, optymizm nie zawsze jest dziedziczny, co sugeruje, że można się go nauczyć, najłatwiej w dzieciństwie. Czy istnieje więc zależność między metryką a poziomem optymizmu? Na to pytanie postanowili odpowiedzieć naukowcy z Uniwersytetu w Michigan. Okazało się, że wśród badanych osób w wieku od 16 do 101 lat poziom optymizmu wzrastał przez cały okres wczesnej dorosłości, następnie zdawał się stopniowo stabilizować, aby wraz z osiągnięciem podeszłego wieku zacząć spadać. Co jednak zaskakujące, trudne doświadczenia tak naprawdę nie zmieniają perspektywy na lepsze jutro. Ludzie dotknięci złymi wydarzeniami nie przestają patrzeć w przyszłość z nadzieją i z optymizmem. To pokazuje, jak silna i odporna potrafi być psychika człowieka w obliczu krzywdy i cierpienia.
Optymiści są mniej podatni na negatywne skutki chorób, zmęczenia i depresji. Jednak nierealistyczne przekonanie, że przyszłość będzie pełna tylko pozytywnych wydarzeń, może predysponować do podejmowania niepotrzebnego ryzyka, zwłaszcza w zakresie zdrowia.
O jakości życia decydują jego warunki, takie jak zdrowie, relacje społeczne, stan majątkowy oraz zaspokojenie osobistych pragnień i ambicji. Dobre samopoczucie wymaga od człowieka zachowania równowagi między optymizmem a pesymizmem. Nadmierny optymizm może mieć negatywne skutki i sprzyjać zaangażowaniu w ryzykowne zachowania, podczas gdy nadmierne zamartwianie się potencjalnymi zagrożeniami może prowadzić do zwiększonej podatności na zaburzenia nastroju. I chociaż optymistyczny punkt widzenia może mieć znaczenie w motywacji do podejmowania decyzji i realizowania swoich marzeń, odrobina realizmu w kwestii związanego z tym ryzyka może zwiększyć prawdopodobieństwo sukcesu.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Agata Cieślik, Różne oblicza optymizmu, „Wiedza i Życie”, nr 2/2021, www.wiz.pl
Tekst B
Malwina Szpitalak
Nie taki pesymizm zły
Defensywna odmiana pesymizmu polega na formułowaniu przez człowieka nierealistycznie niskich oczekiwań w trudnych sytuacjach problemowych, co służy zmniejszeniu odczuwanego lęku i zwiększeniu motywacji do zaangażowania się w rozwiązanie problemu.
Tym, co stanowi podstawowy wyznacznik defensywnego pesymizmu, jest nie negatywne postrzeganie wszystkiego, co jednostkę czeka, ale raczej ostrożność przed byciem zbyt pewnym siebie. Dowiedziono empirycznie, że defensywni pesymiści działają najskuteczniej w sytuacji, kiedy nie czują się zbyt pewni siebie (a zatem w sytuacji zagrożenia), ale jednocześnie czują się względnie przygotowani do zadania, które ich czeka.
To, czy osoba optymistycznie czy pesymistycznie ocenia możliwość poradzenia sobie w wymagającej sytuacji, zależy od wielu czynników, przede wszystkim – od momentu formułowania oczekiwań wobec przyszłości. Wyniki badań wskazują, że nawet optymista w przypadku, kiedy zdaje sobie sprawę, że sytuacja przebiega niepomyślnie i zapewne skończy się dla niego niekorzystnie, często zmienia nastawienie z optymistycznego na pesymistyczne. Pozwala to człowiekowi zrealizować bardzo ważny cel, mianowicie – potrzebę bycia przygotowanym. Wydaje się, że to pesymistyczne nastawienie bardziej niż optymistyczne sprzyja przygotowaniu się na niepożądany rozwój sytuacji.
Dzieje się tak, ponieważ doświadczenie porażki jest dla człowieka bardziej kosztowne niż doświadczenie powodzenia. Podobnie – niespełnione pozytywne oczekiwania mają znacznie silniejsze następstwa emocjonalne w porównaniu z niespełnionymi negatywnymi oczekiwaniami. Defensywny pesymista stara się zatem uniknąć przykrych skutków niespodziewanego niepowodzenia.
Z jednej strony – defensywny pesymista w trudnej sytuacji funkcjonuje najefektywniej, jeśli nie przejawia pewności siebie. Z drugiej – wiadomo, że pewność własnych atutów lub umiejętności sprzyja poczuciu kontroli. Skoro defensywny pesymista nie czerpie poczucia kontroli z pewności siebie, stara się je pozyskać poprzez formułowanie negatywnych oczekiwań, co pozwala osłabić lęk odczuwany przez niego.
Jak wiadomo, spodziewana porażka, do której można się wcześniej przygotować, wywołuje mniej negatywnych emocjonalnie następstw dla człowieka niż ta, której doświadcza on nieoczekiwanie. Wszystko to nie tylko pozwala utrzymać względną kontrolę nad poziomem lęku, lecz także zwiększa prawdopodobieństwo poradzenia sobie z problemem, a w sytuacji niepowodzenia – wytwarza bezpieczne poczucie bycia na nie przygotowanym.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Malwina Szpitalak, Nie taki pesymizm zły, Kraków 2016.
Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: konsekwencje optymistycznej i pesymistycznej postawy wobec życia. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Porównaj konsekwencje postaw, rozróżniając pesymizm ogólny i jego defensywną odmianę.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz korzyści oraz ryzyko opisane przez Cieślik i mechanizm omawiany przez Szpitalak.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz wspólny problem z różnicą akcentów w spójnej notatce. Zmieść się w limicie i nie dodawaj własnej porady psychologicznej.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zarówno Agata Cieślik, jak i Malwina Szpitalak uważają, że nadmiernie optymistyczna postawa może się w niektórych sytuacjach nie sprawdzić, a trochę pesymizmu zwiększa prawdopodobieństwo sukcesu. Agata Cieślik uważa, że optymistyczna postawa wpływa na mniejszą podatność na zmęczenie i depresję, jednak może prowokować ryzykowne zachowania. Natomiast nadmiernie pesymistyczna postawa może prowadzić do zwiększonej podatności na zaburzenia nastroju. Malwina Szpitalak uważa jednak, iż defensywny pesymizm pozwala lepiej przygotować się do danej sytuacji, zredukować lęk i może przynieść lepsze skutki niż przesadny optymizm. [80 wyrazów]
Zasady oceniania
Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
7. Kształcenie umiejętności czytania,
2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów
1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej publicystycznych […]; korespondencji.
3) […] odczytuje informacje i przekazy
8. Kształcenie umiejętności świadomego jawne i ukryte […]. odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […].
SP
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […];
4) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych;
5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). II. Kształcenie językowe.
1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:
1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy
1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.
4. Ortografia i interpunkcja. Zdający:
1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi.
2. Mówienie i pisanie. Zdający:
2. Wykorzystanie kompetencji językowych
2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […];
4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca.
Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C
3 pkt, ALE nie
2 pkt, ALE nie określone dla została została
1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów
ALBO
ALBO
ALBO
A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony
B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów
C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności
D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ
NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ
(Z DYSLEKSJĄ LUB DYSORTOGRAFIĄ)
Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na stronie 8 tego dokumentu.
1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe.
0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię), ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki
1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autorki 1. tekstu, np. Nastawienie człowieka do życia zmienia się wraz z wiekiem i może być różne w zależności od dziedzin życia. Bezpieczną postawą jest postawa realisty. b) Stanowisko autorki 2. tekstu, np. Nastawienie do życia zależy od oceny przez człowieka sytuacji. Zalecaną postawą jest postawa defensywnego pesymisty. Uwaga. Jeżeli zdający, przedstawiając stanowisko każdej z autorek, określi, że dana autorka odnosi się tylko do optymizmu albo tylko do pesymizmu, to za treść przyznaje się nie więcej niż
1 pkt.
2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk autorek obu tekstów musi wynikać, że obie odnoszą się i do optymizmu, i do pesymizmu. Uwaga. Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorek tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdej z nich.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Porównaj skutki obu postaw, a nie ich definicje. Wspólna myśl autorek: przesadny optymizm nie zawsze pomaga, a uwzględnianie możliwych trudności może zwiększać skuteczność działania.
Cieślik zestawia korzyści zdrowotne optymizmu z ryzykownymi zachowaniami wynikającymi z jego nadmiaru; ostrzega też przed nadmiernym zamartwianiem. Szpitalak akcentuje szczególną strategię defensywnego pesymizmu: przygotowanie do porażki ogranicza lęk i ułatwia poradzenie sobie z problemem.
W notatce 60–90 wyrazów wyraźnie rozróżnij pesymizm jako skrajnie negatywne nastawienie od jego defensywnej odmiany. Zestaw stanowiska w jednym spójnym wywodzie i pomiń własną poradę psychologiczną.
Przykładowa pełna notatka z klucza CKE
Zarówno Agata Cieślik, jak i Malwina Szpitalak uważają, że nadmiernie optymistyczna postawa może się w niektórych sytuacjach nie sprawdzić, a trochę pesymizmu zwiększa prawdopodobieństwo sukcesu. Agata Cieślik uważa, że optymistyczna postawa wpływa na mniejszą podatność na zmęczenie i depresję, jednak może prowokować ryzykowne zachowania. Natomiast nadmiernie pesymistyczna postawa może prowadzić do zwiększonej podatności na zaburzenia nastroju. Malwina Szpitalak uważa jednak, iż defensywny pesymizm pozwala lepiej przygotować się do danej sytuacji, zredukować lęk i może przynieść lepsze skutki niż przesadny optymizm.
To jeden z dopuszczalnych sposobów realizacji tematu. Odpowiedź zapisz własnymi słowami.
Na co uważać
Nie przypisuj Szpitalak pochwały każdej postaci pesymizmu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Pełne rozwiązanie przedstawia stanowiska obu autorów w odniesieniu do tematu, poprawnie je zestawia i tworzy spójną całość liczącą 60–90 wyrazów. Oceniana jest również poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. Szczegółowe progi oraz dostosowania znajdują się w zasadach CKE dla tego arkusza.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2024-SIERPIEN-F2023-Z6
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3 | PP:III.2.5 | PP:II.4.1
Wymagania historyczne: I.2.1 przetwarza […] informacje z tekstów, np. publicystycznych […]; I.2.3 […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […].
Autorzy: Agata Cieślik | Malwina Szpitalak
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury