Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. George Orwell Rok 1984
Jak zwykle, na ekran wypłynęła twarz Emmanuela Goldsteina, Wroga Ludu. Wśród widowni rozległy się syki. […] Goldstein, renegat i odstępca, niegdyś, dawno temu (jak dawno, tego nikt dokładnie nie pamiętał) był jednym z przywódców Partii, równym niemal samemu Wielkiemu Bratu, ale później wdał się w działalność kontrrewolucyjną i został skazany na karę śmierci; w tajemniczych okolicznościach udało mu się jednak zbiec, a następnie zniknąć. Program Dwóch Minut Nienawiści zmieniał się codziennie, lecz za każdym razem koncentrował się na Goldsteinie.
Przypisy i opis źródła
George Orwell, Rok 1984, Warszawa 2021.
Na podstawie powieści Rok 1984 George’a Orwella wyjaśnij, jaką funkcję w oddziaływaniu na społeczeństwo w systemie totalitarnym pełniła figura wroga.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pytanie dotyczy funkcji obrazu wroga w systemie, nie tylko wskazania jego nazwiska.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie zbiorowe rytuały i to, na kogo kierowane są emocje mieszkańców.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wyjaśnij mechanizm: wskazanie wroga → reakcja obywateli → korzyść władzy. Poprzyj go sytuacją z powieści.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Władza wykorzystywała figurę wroga, aby wytłumaczyć przyczyny problemów ekonomicznych i politycznych.
- Figura wroga miała uzasadnić konieczność funkcjonowania policji politycznej.
- Figura wroga legitymizowała władzę.
- Dzięki wskazywaniu społeczeństwu wroga i podsycaniu nienawiści społecznej do takiej osoby uzasadniano eliminowanie osób, które szkodziły interesowi partii.
- Figura wroga pomagała władzy kanalizować emocje mieszkańców Oceanii i była jedną z form osiągania spokoju społecznego.
- Dzięki figurze wroga władza pozwalała obywatelom wyrazić gniew i frustrację w kontrolowany przez siebie sposób (np. podczas seansów nienawiści).
- Dzięki wprowadzeniu figury wroga społeczeństwo mogło odreagować negatywne emocje, co miało zapobiegać skierowaniu ich przeciwko władzy.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie powieści Rok 1984, jaką funkcję w oddziaływaniu na społeczeństwo w systemie totalitarnym pełniła figura wroga.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wróg pełni funkcję politycznego narzędzia, nie tylko przeciwnika militarnego. W Oceanii władza wskazuje osoby i grupy, na które można kierować frustrację społeczeństwa.
Seanse nienawiści kontrolują emocje obywateli i odwracają ich gniew od Partii. Figura wroga pomaga również usprawiedliwiać niedostatki, represje i istnienie policji politycznej. Wyjaśnij jeden z tych mechanizmów na przykładzie działania systemu w powieści.
Na co uważać
Samo wymienienie Goldsteina nie pokazuje funkcji, jaką władza przypisuje jego obrazowi.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie powieści Rok 1984, jaką funkcję w oddziaływaniu na społeczeństwo w systemie totalitarnym pełniła figura wroga. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-SIERPIEN-F2023-Z13
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: George Orwell
Utwory: Rok 1984
Motywy: wolność i zniewolenie | społeczeństwo
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich