Tekst A
Iwona Jazukiewicz
Pasja jako istotny wymiar doświadczania pracy
Kluczem do pracy wykonywanej z pasją jest poczucie sensu tego, co się robi. Ten sens wynika z połączenia myśli, działania i rezultatu tego działania. Kiedy robimy coś, co jest dla nas znaczące, „wkładając w to całego siebie, swoje serce i swój umysł, to chcemy robić to coraz lepiej. Rozwijamy i udoskonalamy, poszukujemy i odkrywamy” – napisał psycholog Jacek Walkiewicz, który podkreśla, że pasja rodzi profesjonalizm.
Psycholog Mihály Csíkszentmihályi uważa, że sensu nie należy „tylko” szukać, lecz sens należy nadawać – nadawać wartość wykonywanej czynności. Podstawą jest więc poczucie sensu indywidualnego, co nie wyklucza sensu w szerszym, społecznym wymiarze. Można więc wykonywać pracę społecznie poważaną i wysoko uposażaną, a być nią znudzonym; można też wykonywać pracę, stojąc w fabryce przy taśmie produkcyjnej, powielając te same czynności przez wiele godzin – i być szczęśliwym. Radość z wykonywanej pracy jest wszakże związana z umiejętnością nadawania wartości tej pracy. Stąd można wskazać, że pasja nie czyni pracy łatwą, lekką i przyjemną, lecz – wartościową i radosną poprzez doświadczenie jej sensowności. Fenomen pasji wyraża się między innymi w tym specyficznym współwystępowaniu zamiłowania i entuzjazmu z wysiłkiem i trudem; radości z poczuciem celowości i sensowności.
Nie brakuje postaci, których praca z pasją przerodziła się w życie z pasją. Simona Kossak miała być czwartym Kossakiem i kontynuować rodzinną tradycję malarstwa po pradziadku Juliuszu, dziadku Wojciechu i ojcu Jerzym. Chciała działać artystycznie, jak wszyscy w jej rodzinie. Zdawała do szkoły teatralnej, na polonistykę, a nawet na historię sztuki, żeby być bliżej tego świata. To jednak nie był jej świat. Wybrała własną, niezależną drogę. Zamieniła krakowską Kossakówkę na leśniczówkę Dziedzinka bez prądu, w środku Puszczy Białowieskiej. Rozmawiała ze zwierzętami, mieszkała z dzikiem, przyjaźniła się z sarnami. Z wykształcenia była biologiem i została profesorem nauk leśnych, a w życiu – naukowcem i pasjonatem. Zapisała rewolucyjną kartę w rozwoju zoopsychologii, ale też – swojej rodziny.
Pasja wymaga aktywności i zaangażowania, nie rozwija się w stanie bierności człowieka. Praca jest więc doskonałą przestrzenią do rozwijania pasji, jeśli człowiek doświadcza pracy jako wartości, która angażuje i daje poczucie zadowolenia. Pasja więc nie jest czymś, co się w pracy „przydarza”, ponieważ wymaga świadomego zaangażowania osoby: znajdowania celowości, pokonywania trudów, koncentracji i przeżywania wykonywanych czynności, umiejętności cieszenia się z bezpośrednich doświadczeń.
Ignatiana”, t. 20, nr 2 (2017), www.apcz.umk.pl
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Iwona Jazukiewicz, Pasja jako istotny wymiar doświadczania pracy, „Studia Paedagogica
Tekst B
Cal Newport
[Postawa pasjonata a postawa rzemieślnika]
Nie lubię postawy pasjonata z dwóch powodów. Po pierwsze, jeśli myślimy tylko o tym, co może dać nam praca, z nadzwyczajną ostrością widzimy wszystkie jej wady, co wprawia nas w stan permanentnego niezadowolenia. Dotyczy to zwłaszcza najniższych stanowisk, które z definicji nie wiążą się z samodzielnością i z realizowaniem ambitnych projektów – na to dopiero przyjdzie czas. Kiedy wkraczamy na rynek pracy z postawą pasjonata, nudne zadania, które otrzymujemy, albo irytująca biurokracja korporacyjna stają się dla nas nie do zniesienia.
Po drugie, i jeszcze ważniejsze, ostatecznej odpowiedzi na pytania, które nurtują pasjonata: „Kim jestem?” i „Co naprawdę kocham?”, nie da się udzielić. Gdy pytamy sami siebie: „Czy taki naprawdę jestem?” i „Czy to właśnie kocham?”, rzadko możemy odpowiedzieć jednoznacznie: „tak” albo „nie”. Postawa pasjonata jest więc nieomal gwarancją wiecznego niezadowolenia i zagubienia.
Co innego – postawa rzemieślnika. Rzemieślnik wie dokładnie, co ma robić, pasjonat natomiast gubi się w dżungli niejasnych pytań, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Jak skonstatowałem1 po swojej rozmowie z Jordanem Tice’em2, w postawie rzemieślnika jest coś wyzwalającego. To znaczy: możemy przestać zastanawiać się nad sobą i nad tym, czy nasza praca jest dla nas właściwa; wystarczy zakasać rękawy, żeby nauczyć się ją dobrze wykonywać. Nikt nie da nam na tacy wspaniałej kariery zawodowej, musimy na nią sami zapracować – co nie jest wcale łatwe. Można zazdrościć jasności życiowego celu takim wykonawcom jak Jordan Tice, ale nie powinniśmy jedynie zazdrościć rzemieślnikowi jego postawy: powinniśmy ją naśladować. Nie trzeba pytać, czy praca, którą wykonujemy, jest zgodna z naszą życiową pasją, lecz należy starać się osiągnąć taką biegłość w tej pracy, aby wszyscy to zauważyli. To znaczy: bez względu na to, jak zarabia się na życie, powinniśmy traktować swoją pracę tak, jak traktuje ją prawdziwy fachowiec.
Kiedy zacząłem pisać o postawie rzemieślnika na swoim blogu, jeden z czytelników napisał: Tice jest gotów całymi dniami ćwiczyć na gitarze i nie zależy mu na uznaniu, ponieważ robi to, co jest i co od dawna było jego pasją. Po prostu znalazł już pracę, która jest dla niego stworzona.
Słyszałem tę tezę tyle razy, że nadałem jej nawet specjalną nazwę: „argument z istniejącej pasji”. Wyraża on myśl, że postawa rzemieślnika jest dobra tylko dla tych, którzy już wcześniej pasjonowali się swoją pracą, a więc nie może być rozwiązaniem alternatywnym dla postawy pasjonata.
Nie zgadzam się z tym. Po pierwsze, nie jest prawdą, że tacy wykonawcy jak Jordan Tice wiedzą z całą pewnością, że znaleźli swoje powołanie. Jeśli poznacie bliżej ludzi sceny lub estrady, zwłaszcza tych, którzy dopiero zaczynają karierę, od razu zauważycie, że wcale nie mają oni pewności, czy wybrali właściwy zawód. Jordan też nie wie, czy jego przyjaciele nie wybrali lepiej i czy jego osiągnięcia wytrzymają porównanie z ich sukcesami.
Po drugie – i jest to podstawowa sprawa – nie interesuje mnie, dlaczego wykonawcy przyjmują postawę rzemieślnika. Jak już wspomniałem, działają według innych zasad niż zwykli śmiertelnicy, więc ich doświadczenia trudno uogólniać. O Jordanie opowiedziałem po to, abyście zobaczyli, jak postawa rzemieślnika wygląda w praktyce. Inaczej mówiąc: nie jest ważne, dlaczego Jordan przyjął tę postawę, ale – jak ją realizuje. Odrzucam więc „argument z istniejącej pasji”, bo jest to stawianie wozu przed koniem. To dzięki postawie rzemieślnika praca staje się naszą pasją, a nie – odwrotnie.
Przypisy i opis źródła
- Skonstatować – stwierdzić.
- Jordan Tice – amerykański gitarzysta i wokalista.
Na podstawie: Cal Newport, Moja praca, moja pasja. Zadbaj o udane życie zawodowe, tłum. Władysław Jeżewski, Warszawa 2021.
Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: znaczenie pasji w pracy człowieka. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Synteza dotyczy znaczenia pasji w pracy, nie pełnej biografii przywołanej badaczki.
2. Gdzie szukać?
Porównaj kolejność pojawiania się pasji, zaangażowania i fachowości w obu stanowiskach.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zestaw oceny na jednej płaszczyźnie. W limicie notatki pokaż różnicę bez przypisywania autorowi odrzucenia satysfakcji z pracy.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Iwona Jazukiewicz i Cal Newport prezentują odmienne stanowiska na temat znaczenia pasji w pracy człowieka. Autorka uznaje pasję za warunek dobrze wykonywanej pracy i czerpania z niej radości. Cal Newport natomiast uznaje za szkodliwe kierowanie się pasją przy wyborze pracy, gdyż taka postawa może być przyczyną frustracji. Za właściwą w podejściu do pracy uznaje postawę rzemieślnika, ponieważ dopiero dobrze wykonywana praca może dawać satysfakcję i przerodzić się w pasję. Pomimo różnego podejścia do pasji, oboje autorzy postrzegają ją jako czynnik wpływający na stosunek człowieka do pracy. [86 wyrazów]
- Autorzy obu tekstów zauważają, że pasja wpływa na stosunek człowieka do pracy. Ich opinie na ten temat są jednak różne. Iwona Jazukiewicz uważa, że pasja w życiu człowieka nadaje sens jego działaniom, a tym, co sprzyja rozwijaniu pasji, jest praca, która daje zadowolenie. Cal Newport uważa natomiast, że pasja w życiu zawodowym jest wtórna, dlatego kierowanie się nią przy wyborze ścieżki zawodowej skutkuje niezadowoleniem z pracy, gdyż sprzyja dostrzeganiu jej wad i rodzi pytania, na które nie ma odpowiedzi. [78 wyrazów]
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
7. Kształcenie umiejętności czytania,
2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów
1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej
3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […].
8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP, kl. IV–VI poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio;
5) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe.
1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy
1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: z zakresu nauki o języku.
1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.
4. Ortografia i interpunkcja. Zdający:
1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi.
2. Wykorzystanie kompetencji językowych
2. Mówienie i pisanie. Zdający: […] w wypowiedziach […] pisemnych.
2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej […];
5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca.
Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C
3 pkt, ALE
2 pkt, ALE określone dla nie została nie została
1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów
ALBO
ALBO
ALBO
A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia oparte na oparte na stanowisko żadnego każdego kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów autora tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone zagadnienia zagadnienia na podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji
ALBO
zawartych zawartych notatka w tekście, w tekście, ale przedstawia na odpowiednim poziom niepełne poziomie uogólnienia jest stanowisko uogólnienia zaburzony każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście
B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie stanowisk obu stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów
C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość ALBO całość ALBO całość w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności
D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ
NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ
(Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ)
Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie Treść (0–3) z tabelą zamieszczoną na s. 7–8 tego dokumentu.
1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe.
0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki
1) Stanowiska autorów tekstów, a) Stanowisko autorki 1. tekstu, np.
- Pasja ma pozytywny wpływ na doświadczanie pracy.
- Dzięki pasji praca staje się dla człowieka wartościowa. b) Stanowisko autora 2. tekstu, np.
- Pasja ma negatywny wpływ na doświadczanie pracy, jeżeli człowiek kieruje się pasją przy wyborze zawodu.
- Praca staje się pasjonująca dzięki przyjęciu postawy rzemieślnika. 2) Zestawienie stanowisk, np. a) punkt wspólny, np.: wpływ pasji na stosunek człowieka do pracy b) punkty rozbieżne, np.:
- tekst 1.: pasja ułatwia człowiekowi zaangażowanie się w obowiązki służbowe i czerpanie radości z ich wykonywania; tekst 2.: kierowanie się pasją przy wyborze pracy prowadzi do frustracji i zauważania negatywnych stron życia zawodowego
- tekst 1.: wykonywanie pracy z pasją jest gwarancją profesjonalnego wywiązywania się z obowiązków ; tekst 2.: gwarancją osiągnięcia profesjonalizmu w pracy jest przyjęcie postawy rzemieślnika, a nie – postawy pasjonata.
Uwaga. Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wspólnym zagadnieniem jest związek pasji z sensem i satysfakcją z pracy. Autorzy różnią się przede wszystkim kierunkiem zależności między pasją a zawodowym spełnieniem.
Jazukiewicz podkreśla, że pasja nadaje pracy wartość i sprzyja zaangażowaniu. Newport przestrzega przed szukaniem gotowego powołania, proponując rozwijanie fachowości, z której dopiero może wyrosnąć pasja.
W 60–90 wyrazach zestaw oba stanowiska. Nie przedstawiaj Newporta jako przeciwnika radości z pracy: krytykuje strategię rozpoczynania od poszukiwania idealnej pasji, nie samą możliwość zadowolenia.
Przykładowa pełna notatka z klucza CKE
Iwona Jazukiewicz i Cal Newport prezentują odmienne stanowiska na temat znaczenia pasji w pracy człowieka. Autorka uznaje pasję za warunek dobrze wykonywanej pracy i czerpania z niej radości. Cal Newport natomiast uznaje za szkodliwe kierowanie się pasją przy wyborze pracy, gdyż taka postawa może być przyczyną frustracji. Za właściwą w podejściu do pracy uznaje postawę rzemieślnika, ponieważ dopiero dobrze wykonywana praca może dawać satysfakcję i przerodzić się w pasję. Pomimo różnego podejścia do pasji, oboje autorzy postrzegają ją jako czynnik wpływający na stosunek człowieka do pracy.
To jeden z dopuszczalnych sposobów realizacji tematu. Odpowiedź zapisz własnymi słowami.
Na co uważać
Ważniejsza od dwóch osobnych streszczeń jest różnica: pasja jako początek drogi lub jako efekt doskonalenia pracy.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Pełne rozwiązanie przedstawia stanowiska obu autorów w odniesieniu do tematu, poprawnie je zestawia i tworzy spójną całość liczącą 60–90 wyrazów. Oceniana jest również poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. Szczegółowe progi oraz dostosowania znajdują się w zasadach CKE dla tego arkusza.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-SIERPIEN-F2023-Z5
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3 | PP:III.2.5 | PP:II.4.1
Autorzy: Iwona Jazukiewicz | Cal Newport
Motywy: praca
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury