Tekst A
Witold Gombrowicz o powieści Ferdydurke napisał:
Jest wyrazem nienawiści, lęku, wstydu człowieka wobec bezformia i anarchii […], po prostu jękiem jednostki, która broni się przed rozprzężeniem, gwałtownie domaga się hierarchii i formy, a zarazem widzi, że każda forma uszczupla ją i ogranicza […].
Przypisy i opis źródła
Witold Gombrowicz, Aby uniknąć nieporozumienia, [w:] tegoż, Pisma zebrane, t. 2. Ferdydurke, oprac. Włodzimierz Bolecki, Kraków 2007.
Na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke wyjaśnij, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, o którym mowa w przytoczonym cytacie. Odpowiedź zilustruj sytuacją ze znanych Ci fragmentów powieści Witolda Gombrowicza.
Wyjaśnienie: … Sytuacja: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Paradoks wymaga pokazania dwóch pozornie sprzecznych stron relacji z formą. Samo stwierdzenie ograniczenia nie wystarczy.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie próby Józia uwolnienia się od przypisywanych mu ról. Co dzieje się po ucieczce?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Objaśnij oba człony napięcia, potem dobierz sytuację, w której są widoczne. Pokaż związek zdarzenia z paradoksem, nie tylko jego przebieg.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Wyjaśnienie: Paradoks polega na tym, że człowiek, chcąc wykształcić własną formę, unika wtłaczania w schematy narzucone przez innych, a potem sobie uświadamia, że znajduje się w formie, która go ogranicza. Sytuacja: Józio uważał się za niezależnego i oryginalnego w swej postawie, a potem dał się upupić Pimce – wtłoczyć w niedojrzałość.
- Wyjaśnienie: Paradoks dotyczy postawy człowieka wobec formy – człowiek ma świadomość, że jego walka z formą jest bezsensowna, bo od niej nie da się uciec: uciekając z jednej, wpada się w drugą.
- Sytuacja: Józio w Bolimowie wpadł w formę człowieka upupianego przez ciotkę, a porywając Zosię, by uciec z poprzedniej formy, wpadł w nową – poczuł się zależny od dziewczyny.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, zilustrowane sytuacją z Ferdydurke.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, ALBO trafne zilustrowanie paradoksu stosunku człowieka do formy sytuacją z Ferdydurke.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Forma oznacza narzucony sposób bycia i widzenia człowieka przez innych. Jest potrzebna, aby jednostka miała społeczną tożsamość, ale równocześnie ją ogranicza.
Paradoks polega na niemożności prostego wyjścia poza formę: ucieczka od jednej roli prowadzi do następnej. Józio wyrywa się z zależności w Bolimowie, lecz porwanie Zosi wprowadza go w rolę romantycznego porywacza i nową zależność od dziewczyny.
Możesz też odwołać się do upupienia przez Pimkę. Opisz jednak związek sytuacji z paradoksem — potrzebą własnej formy oraz uwikłaniem w formy narzucane — a nie tylko wymień postacie. Pełna odpowiedź obejmuje wyjaśnienie i ilustrującą je sytuację.
Na co uważać
Sformułowanie „forma ogranicza” pokazuje tylko jedną stronę paradoksu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, zilustrowane sytuacją z Ferdydurke. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, ALBO trafne zilustrowanie paradoksu stosunku człowieka do formy sytuacją z Ferdydurke. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z13
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.2.1 | PP:II.3.4
Epoki: dwudziestolecie międzywojenne
Autorzy: Witold Gombrowicz
Utwory: Ferdydurke
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury | II.3 Komunikacja językowa i kultura języka