Zadanie 5 — sierpień 2026 — Formuła 2023

Ryszard Tadeusiewicz
Inteligentne budynki

Kilka lat temu pojawiły się inteligentne budynki. Ich koncepcja wynika z obserwacji, że każdy współczesny budynek ma, oprócz murów, także dziesiątki (a w dużych budowlach – nawet tysiące) różnych instalacji związanych z oświetleniem, z ogrzewaniem, z klimatyzacją, z wentylacją, z zabezpieczeniami przeciwwłamaniowymi, z instalacjami przeciwpożarowymi, z monitorowaniem ruchu w ciągach komunikacyjnych i w windach, z kontrolą dostępu, z wykrywaniem intruzów itd.

Wszystkie te urządzenia odgrywają coraz ważniejszą rolę, ponieważ wymagania współczesnych użytkowników budynków znacznie wzrosły (przykładowo: istnienie wind i ruchomych schodów czy klimatyzacji uważa się za oczywiste, choć jeszcze niedawno był to luksus), a jednocześnie rozmiary budynków też rosną, co czyni trudnym zadanie zapewnienia w nich odpowiedniego komfortu. Tysiącom ludzi we wnętrzu współczesnych wysokościowców potrzeba ogromnej ilości powietrza do oddychania, energii, wody, środków transportu, systemów telekomunikacji – a zwłaszcza bezpieczeństwa. Współczesna technika zapewnia to wszystko.

Inżynierowie w pewnym momencie doszli do wniosku, że zamiast tworzyć oddzielne instalacje do poszczególnych celów (przeciwpożarowe, przeciwwłamaniowe, nagłośnienia ewakuacyjnego) oraz sterujące (ogrzewaniem, zasłonami okiennymi, zamykaniem lub otwieraniem drzwi itd.), lepiej to wszystko połączyć i stworzyć rozwiązanie systemowe – właśnie inteligentny budynek. W takim budynku poszczególne podsystemy mogą współdziałać. Automat sprawdzający tożsamość osoby wchodzącej do pokoju (na podstawie karty identyfikacyjnej zastępującej klucz) może równocześnie włączyć światło, wyregulować ogrzewanie lub klimatyzowanie zajmowanego pomieszczenia, zasłonić okna przed rażącym słońcem, a nawet – po zidentyfikowaniu, kto wchodzi – włączyć jego ulubioną muzykę i uruchomić ekspres do parzenia kawy.

Argumenty przemawiające za tworzeniem inteligentnych budynków są związane głównie z wygodą użytkowników (nie mówię tu o mieszkańcach, bo w większości inteligentne budynki to dzisiaj biurowce, galerie handlowe, siedziby firm, duże szpitale, hotele itp.). Jednak – obok wygody użytkowników i prestiżu – za daleko posuniętą automatyzacją i informatyzacją obsługi technicznej infrastruktury budynków przemawiają względy bezpieczeństwa. W inteligentnym budynku łatwiejsze okazuje się wykrycie włamania, pożaru czy zalania oraz skuteczniejsze stają się akcje ratunkowe. Istotne są także względy ekonomiczne. Dzięki automatycznemu gaszeniu wszystkich zbędnych świateł oraz ograniczeniu ogrzewania i wentylacji pomieszczeń, w których ludzie aktualnie nie przebywają, można zaoszczędzić w dużym budynku ogromną sumę pieniędzy.

Zaletą systemów wykorzystywanych w inteligentnych budynkach jest ich modułowa struktura. Inwestor nie musi instalować wszystkich przewidywanych udogodnień od razu, może je dodawać i rozbudowywać stopniowo, ponieważ każdy kawałek systemu jest natychmiast gotowy do użycia w zakresie czynności, które przewidziano przy jego budowie, a w miarę jak dobudowywane są nowe moduły, oferujące nowe zakresy usług albo obejmujące nowe części budynku – piętra, korytarze, nawet pojedyncze pokoje – fragmenty systemu nawiązują łączność między sobą i mogą od razu skutecznie współdziałać.

Inteligentne budynki naprawdę dadzą się lubić, więc życzliwie przyjmijmy ich nadejście!

Na podstawie: Ryszard Tadeusiewicz, Inteligentne budynki, [w:] tegoż, O życiu i nauce, Tarnów 2012.

Bartosz Słupczewski
[Inteligentne domy]

Coraz częściej korzysta się z urządzeń internetu rzeczy (IoT)1 w warunkach domowych – powstaje wówczas inteligentny dom. Inteligentne domy są wyposażone w technologię, która dostarcza mieszkańcom informacji na temat różnych urządzeń w domu oraz pozwala nimi sterować. Czasem technologia może również „uczyć się” preferencji użytkownika, co ma ułatwiać zarządzanie i poprawiać jakość życia. Inteligentne urządzenia pełnią pożyteczne funkcje – przykładowo: ułatwiają oszczędzanie energii elektrycznej i wykonywanie codziennych obowiązków domowych, poprawiają bezpieczeństwo fizyczne, a nawet umożliwiają monitorowanie zdrowia. Przykładami tego typu urządzeń są inteligentne lodówki, rolety, liczniki energii elektrycznej, odkurzacze, telewizory, kamery i wiele innych. Każde z inteligentnych urządzeń różni się od innych i ma określony zestaw funkcji, a produkowanie takich urządzeń służy uproszczeniu życia ich użytkowników.

Jednakże, oprócz korzyści, wykorzystywanie urządzeń internetu rzeczy niesie ze sobą również zagrożenia. Wielu producentów inteligentnych urządzeń skupia się na ich funkcjonalnościach, tak aby dany produkt był jak najbardziej konkurencyjny na rynku. Kwestia bezpieczeństwa jest traktowana drugorzędnie. Niezabezpieczone urządzenia stanowią dla cyberprzestępców potencjalny punkt dostępu do domowej sieci lokalnej. Po uzyskaniu takiego dostępu atakujący mogą zaatakować inne urządzenia. Mimo istniejących zagrożeń wielu użytkowników nie zdaje sobie z nich sprawy oraz przedkłada korzyści wynikające z używania IoT nad swoje bezpieczeństwo.

Natura inteligentnego domu sprawia, że występują w nim silne połączenia między światem fizycznym a światem wirtualnym. Wynikiem są nowe zagrożenia, jeszcze nie tak dobrze znane. Jednym z nich jest wpływ na prywatność – i jej potencjalna utrata. Duża liczba czujników monitoruje codzienną aktywność użytkowników. Dzienniki opisujące aktywność dostarczają informacji na temat zwyczajów i zachowań domowników, co może zostać wykorzystane do wykradania danych osobowych lub do kradzieży tożsamości. Tego typu dane mogą również być analizowane pod kątem anomalii, np. brak używania lodówki i ekspresu do kawy w danym okresie może świadczyć o tym, że rodzina przebywa poza domem – nadarza się okazja dla potencjalnych włamywaczy. Roboty odkurzające dostarczają informacji na temat układu pomieszczeń, a złośliwe sterowanie żarówkami czy roletami może być uciążliwe dla mieszkańców.

Mimo że nie wszystkie domowe urządzenia IoT mają wbudowane środki bezpieczeństwa, to ich użytkownicy mogą minimalizować potencjalne zagrożenia. Jeszcze przed zakupem danego urządzenia należy zweryfikować, czy produkt pochodzi od zaufanego producenta. Warto poszukać informacji na temat reputacji firmy w zakresie zabezpieczania swoich urządzeń. Należy również zwrócić uwagę na to, jakie dane są gromadzone przez urządzenie oraz w jaki sposób te dane są przetrzymywane, wykorzystywane i udostępniane. Potrzeba cyberbezpieczeństwa w środowiskach domowych jest wciąż niedoceniana zarówno przez konsumentów, jak i przez samych producentów. W związku z tym należy pamiętać, aby samodzielnie zadbać o bezpieczeństwo i minimalizować zagrożenia.