Zadanie 10 — matura 2026

Polecenie

Zgodnie z klasycznym rozumieniem sztuka jest naśladowaniem natury (mimesis).
Podaj starożytnego zwolennika klasycznej koncepcji sztuki. Rozstrzygnij, czy krzywą
wieżę w Pizie, gdyby powstała w wyniku przypadkowych procesów przyrody,
pozbawionych celu, można byłoby uznać za dzieło sztuki w świetle tej definicji.
Uzasadnij swoją odpowiedź.
Przedstawiciel:
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.
Becky Smethurst
Kosmos. 10 rzeczy, które należy o nim wiedzieć
Gdy spoglądamy w bezkres kosmosu, wszystko, co widzimy, od gwiazd, przez pył, aż po
czarne dziury, jest zbudowane z materii. Zwykła materia stanowi jednak zaledwie 15 procent
materii we wszechświecie. Z czego składa się pozostałe 85 procent materii? Nie wiemy. Fakt
ten każe nam nabrać pokory.
Materię, która nie wchodzi w interakcje ze światłem, nazywamy ciemną materią. Nie
emituje ona światła, nie odbija go, ani nie pochłania, toteż nie ma sposobu, byśmy mogli ją
„zobaczyć”. […]
Skąd wiemy, że ciemna materia istnieje? Bo wywiera efekty grawitacyjne i zakrzywia
czasoprzestrzeń tak samo jak zwyczajna materia. […]
[Jeden z argumentów] na istnienie ciemnej materii pochodzi z porównania masy galaktyk
obliczanej na podstawie efektów grawitacyjnych i masy wykrywanej na podstawie światła
gwiazd. Einstein zauważył, że masywne obiekty zakrzywiają czasoprzestrzeń, w której
podróżuje światło. Brzmi to dziwnie, ale przecież soczewki też potrafią zmieniać drogę fali
światła. Jeśli nosisz okulary lub soczewki kontaktowe, zakrzywiają one światło, by
przedmioty znajdujące się w oddali lub bardzo blisko zyskiwały ostrość zależnie od twojej
wady wzroku. Pole grawitacyjne ogromnego skupiska galaktyk może wywoływać ten sam
efekt w przypadku światła galaktyki znajdującej się za skupiskiem: światło odległej galaktyki
podróżujące w naszym kierunku zakrzywia się wokół potężnego skupiska na skutek jego
grawitacji. Przy ustawieniu w idealnej linii prostej zdarza się, że światło galaktyki znajdującej
się dalej od nas tworzy pierścień wokół galaktyki, która znajduje się bliżej. Nazywamy to
pierścieniem Einsteina. Podobny pierścień ujrzysz również, gdy podczas romantycznej
kolacji brzeg kieliszka zakrzywi światło świecznika na stoliku.
Ilość zakrzywionego światła informuje nas o ilości materii w galaktyce znajdującej się
bliżej nas i działającej jak soczewka. Badania siły grawitacji takich galaktycznych soczewek
wykazały, że musi w nich być więcej materii, niż by to wynikało z analiz widocznego światła
ich gwiazd.
Becky Smethurst, Kosmos. 10 rzeczy, które należy o nim wiedzieć, przeł. Jan Dzierzgowski, Warszawa 2021.